اثر بخشی درمان شناختی رفتاری و درمان پذیرش و تعهد بر انعطاف پذیری شناختی نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر

اختلال اضطراب فراگیر یکی از اختلال های شایع و مزمن روان پزشکی است که شامل اضطراب و نگرانی شدید،ناتوانایی در کنترل نگرانی اختلال در کارکردهای اجتماعی و همراه بودن نگرانی با نشانه های بی قراری،خستگی،عدم تمرکز، تنش ماهیچه ای و خواب مختل است که آنها را نمی توان به آثار مستقیم یک ماده یک بیماری جسمی یا بیماری روانی دیگر نسبت داد و در طول حداقل ۶ ماه ادامه می یابد. اختلال اضطراب فراگیر از حیث شیوع در رتبه دوم و بعد از افسردگی قرار دارد و احتمال ابتلا در نوجوانان دو برابر مردان می باشد. و پژوهش های گیر شناسی در ایران حاکی از شیوع بالاتر آن در میان دیگر اختلالات اضطرابی است. یکی از رفتارهای مقابله ای که موجب تداوم ارزیابی ها و باورهای منفی درباره نگرانی می شود، اجتناب شناختی است که در واقع با سپردن کنترل به دست عوامل خارجی، فرایند خودگردانی را مختل میکند. انعطاف پذیری شناختی به عنوان یکی از جنبههای مهم عملکرد، اجرایی توانایی انطباق کارآمد با تغییرات را دارد که به عنوان توانایی تغییر افکار و اعمال در پاسخ به خواسته های ناشی از موقعیت ها و مشکلات تعریف می شود. افرادی که از نظر شناختی منعطف هستند، خود را با دقت و و آگاه ارزیابی و توانایی خودمشاهده گری بهتری نسبت به افراد با انعطاف پذیری شناختی پایین دارند. این رفتار پیچیده به تعامل موثر فرآیندهای مختلف مغز وابسته است که شناسایی تغییرات موقعیت هدایت توجه به عناصر تغییر یافته، تعیین عدم تناسب راهبرهای قبلی کنترل پاسخهای قبلی و ایجاد راهبرهای جدید را شامل میشود. نوجوانان مبتلا به اضطراب فراگیر از جمله افرادی هستند که از انعطاف پذیری شناختی ضعیفی برخوردار هستند. در این زمینه پاست، خسروی، معماری، شایسته فر و اربابی در مطالعه ای به مقایسه انعطاف پذیری شناختی و توانایی برنامه ریزی در نوجوانان مبتلا به اختلالات اضطرابی و اضطراب فراگیر و افراد سالم پرداختند. هر دو گروه نوجوانان در انجام دادن تکلیف و برنامه ریزی ضعیف تر از افراد سالم عمل می کردند. همچنین انعطاف پذیری شناختی نوجوانان مبتلا به اضطراب فراگیر در سطح بسیار کمی قرار داشت. در پژوهشی دیگر تو میاما و همکاران به بررسی عملکرد مغزی و انعطاف پذیری شناختی نوجوانان مبتلا به اضطراب پرداختند. نتایج به دست آمده از تصویربرداری FMRI نشان داد نوجوانان مبتلا به اضطراب فراگیر در مقایسه با افراد سالم در قسمت آمیگدال و هسته های قاعده ای مشکلاتی را نشان دادند که منجر به اختلال در انعطاف پذیری شناختی نوجوانان شده است. اخیرا یکی از استراتژیهای درمانی برای اصلاح اثر بخشی درمان برای افراد مبتلا به اضطراب فراگیر، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد با مخفف اکت است. این درمان یکی از رفتار درمانیهای مبتنی بر ذهن آگاهی است که این فرض را دارد که فرایندهای روانشناختی ذهن انسان اغلب مخرب و موجب رنج روانشناختی هستند. این رویکرد در مقایسه با رفتار درمان گری شناختی تاکید بیشتری بر پذیرش و تمایل به تجربه رویدادهای درونی دارد به چالش نکشیدن افکار منفی و تغییر آنها از دیگر ویژگی های این رویکرد است. درمان پذیرش و تعهد از شش فرایند تشکیل شده که این شش فرایند منجر به بهبود تاب آوری انعطاف پذیری شناختی و تحمل پریشانی میشوند. این شش فرایند عبارتند از پذیرش، گسلش، عمل متعهدانه، ارزشها، برقراری تماس با لحظه حال و خود زمینه ای بوده اند. در اکت از درمانجویان خواسته می شود بپذیرند که رنج، بخشی از تجربه طبیعی انسان است، با پذیرش رنج به عنوان یک تجربه، می توان یاد گرفت که به آن پاسخ سازگارانه تری داد. اکت به نوجوانان آموزش میدهد که رابطه جدیدی با افکار مضطرب و تحریف شده و اضطرابی شان ایجاد کنند برای مثال با در نظر گرفتن اینکه یک فکر، فقط یک فکر است و اضطراب تنها یک هیجان است، به توجه نوجوانان کند. اکت به نوجوانان کمک می کند تا به عمل برای به خدمت گرفتن ارزشهای زندگی متعهد باشد، به جای اینکه زمان زیادی را صرف تلاش برای کاهش وسواس و یا اجتناب از احساسات اضطرابی کند؛ بنابراین اکت انعطاف پذیری روانشناختی توانایی برای تلاش مطابق جهت گیری های پرمعنای زندگی بدون توجه به تجربیات ناخوشایند درونی را افزایش دهد. رویکرد شناختی- رفتاری یکی از تجربی ترین رویکردها برای تبیین اختلال اضطراب فراگیر معتقد است که بیشتر علائم و نشانگان اختلال اضطراب فراگیر ناشی از باورهای ناکارآمد است که منجر به یک چرخه معیوب استرس ناراحتی، اضطراب و اعمال تکراری می شود. در واقع، رویکردهای شناختی اعتقاد دارند باورهای فرد باعث تشدید بیماری، درماندگی فرد و درگیری ذهن و رفتار میگردند وجود درمانهای روان شناختی گوناگون درمان شناختی رفتاری از جمله کاربردی ترین درمانها برای درمان اختلال اضطراب فراگیر است. در این روش به نوجوانان آموزش داده می شود با دیدگاه وسیع تری افکار خود را زیر نظر بگیرند و رابطه ای نامتمرکز با محتوای ذهنی خود داشته باشند. این مقاله به بررسی اثر بخشی درمان شناختی رفتاری و درمان پذیرش و تعهد بر انعطاف پذیری شناختی نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر می پردازد.

کلیدواژه ها:

درمان شناختی رفتاری ، درمان پذیرش و تعهد ، انعطاف پذیری شناختی ، اضطراب فراگیر