تحلیل تطبیقی ربوبیت الهی در تفسیر «المیزان» و «المنار»

چکیده بحث پیرامون توحید ربوبی سبب اختلاف­نظر در فروعات و مسائل جزیی آن میان مفسران شده است؛ چنان­که به عقیده مفسر المیزان، آموزه ­های وحیانی قرآن بر مدار توحید ربوبی قرار دارد؛ اما مفسر المنار، در حد ضرورت، به مباحث کلامی پرداخته است. از­این­ رو، تحقیق حاضر با هدف شناسایی و تحلیل نقاط اشتراک و افتراق دیدگاه دو مجموعه تفسیری نام­برده در بحث توحید ربوبی و با روش توصیفی-تحلیلی و مقایسه ­ای انجام پذیرفته است. یافته ­های پژوهش نشان می­دهد که المیزان و المنار در بحث محوریت توحید ربوبی، فطری بودن و قابل اثبات بودن آن با دلایل عقلی، نیز تبیین رابطه توحید ربوبی و اصول اعتقادی عدل و معاد و ارتباط آن با معارف ارزشی، فی ­الجمله، مسیر مشترکی را پیموده ­اند. درحالی­که این دو تفسیر در مفهوم­ شناسی واژه «رب» و مشتقاتش، بیان تلازمات مفهومی ربوبیت الهی با سایر صفات، تبیین اصل اعتقادی نبوت و موضوعات مرتبط با آن؛ مانند: محدوده رسالت انبیاء، قدرت پیامبران در تصرف امور و معجزات آنان نظراتی متفاوت ارائه کرده­ اند.

کلیدواژه ها:

Monotheism ، Monotheism of Lordship ، Tafsir al-Mizan ، Tafsir al-Manar ، Allameh Tabatabaei ، Rashid Rida