نگاه تحلیلی - انتقادی به مناسبات امر قدسی و امر فرهنگی در تفکر دینی نصر حامد ابوزید

مسئله امر قدسی یا فرهنگی بودن دین از چالش های بنیادین در حوزه مطالعات دینی معاصر به شمار می رود. نصر حامد ابوزید با مواجهه ای نقادانه با دو رویکرد اصلی در این حوزه درصدد تبیین روشی بدیل برآمده است؛ نخست: قرائت سنتی فراتاریخی که دین را تجلی مستقیم امر قدسی می داند؛ دوم: دیدگاه علوم انسانی که دین را پدیده ای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی تلقی می کند. وی با تاکید بر پیچیدگی شناخت امر قدسی در بستر تجربه انسانی، نقش عوامل فرهنگی، تاریخی و زبانی را در فرآیند فهم دینی برجسته ساخته و به جای رویکرد نزولی، دیالکتیک صعودی را در تحلیل مناسبات امر قدسی و امر فرهنگی پیشنهاد کرده است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی، تحلیلی و انتقادی و بررسی آثار ابوزید، به ارزیابی ظرفیت های نظری دیدگاه وی در پیوند و همگرایی مفهومی و روشی میان نگرش سنتی و رویکرد اجتماعی به امر قدسی می پردازد. هرچند دیدگاه ابوزید با انتقاداتی چون برجسته سازی بیش از حد نقش فرهنگ، تقلیل قلمرو امر قدسی، غفلت از وجوه ثابت انسان و استفاده افراطی از ابزارهای مادی در شناخت مفاهیم متافیزیکی مواجه است، اما باید توجه داشت که هدف غایی وی نه طرد امر قدسی، بلکه بازتعریف و تثبیت جایگاه دین در جامعه با تاکید بر گفتگو، تفسیر و پویایی فهم دینی است. این رویکرد اگر نقدهای وارد بر آن به شکل منطقی و روشمند بررسی و اصلاح شود، می تواند زمینه مناسبی برای حل برخی از مسائل دینداری در جهان معاصر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

امر قدسی ، امر فرهنگی ، دین ، نصرحامد ابوزید