ارزیابی ریسک محیط زیستی سد رودبار لرستان

سدهای خاکی، برای اهداف مختلفی همچون تامین آب، کنترل سیلاب، حفاظت، تفرج بطور گسترده ای در آبخیزداری مورد استفاده قرار می گیرند. با وجود منافع آنها، سدها بطور کلی در مرحله ی ساخت و بهره برداری، ریسک هایی را برای محیط زیست و زندگی ساکنین پایین دست نیز تولید می کنند که انجام مطالعات ارزیابی ریسک، جهت طرح و اجرای برنامه های مدیریت ریسک این پروژه ها حائز اهمیت می باشد. پژوهش حاضر، بمنظور شناسایی و آنالیز ریسک های محیط زیستی ناشی از ساخت و بهره برداری از پروژه سد رودبار لرستان (بر روی رودخانه رودبار از سرشاخه های شرقی حوزه آبگیر رودخانه دز در فاصله حدود 100 کیلومتری جنوب شهرستان الیگودرز در استان لرستان) ، عوامل مولد ریسک و پیامدهای ناشی از این ریسک ها برای محیط زیست بیولوژیک، فیزیکوشیمیایی و انسانی منطقه ی اجرای پروژه صورت پذیرفته است. برای انجام این پژوهش، پروژه را به دو فاز ساختمانی و بهره برداری تفکیک نموده و روش های آنالیز ریسک مناسب با ویژگیهای هر فاز ، گزینش و اجرا شدند. شناسایی و غربال عوامل مولد ریسک با استفاده از پرسشنامه و نظرات کارشناسی، بروش دلفی و RPN انجام شد. برای ارزیابی ریسک های تولید شده در فاز ساختمانی، روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، روش SAW و ELECTRE مورد استفاده قرار گرفت. ریسک سیلاب ناشی از شکست احتمالی سد در فاز بهره برداری نیز، برای یک بازه ی 40 کیلومتری از پایین دست سد با بهره گیری از یک روش تلفیقی، به کمک مدل ریاضی نرم افزاری MIKE11 ارزیابی و پهنه بندی شد. بنابر نتایج بدست آمده، مهمترین ریسک ها در فاز ساختمانی، ریسک قطع زیستگاه، مهاجرت حیات وحش و کاهش کیفیت خاک شناخته شده اند که به ترتیب، متوجه محیط بیولوژیک و سپس فیزیکوشیمیایی منطقه هستند. ارزیابی ریسک سیلاب ناشی از شکست سد رودبار در بازه ی مورد بررسی نیز نشان می دهد که دو منطقه ی روستایی ده شاهی و موچرلا، که در مجاورت ریسک پذیر ترین مقاطع رودخانه ی الکن در صورت بروز سیل هستند، از نظر کنترل و مدیریت ریسک در اولویت اقدام قرار دارند.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ریسک محیط زیستی ، روش ELECTRE ، مدل MIKE11 ، مدیریت ریسک