بررسی و گونه شناسی سنگ مزارهای اسلامی شهرستان پاسارگاد، مطالعه موردی: قبرستان های امام زاده عقیل و سرپنیران

سنگ مزار را می توان آخرین یادمان مادی - فرهنگی هر انسان در جهان خاکی محسوب نمود که نامی از او را در یادها زنده نگه می دارد. به دلیل جدایی ناپذیری مرگ از زندگی مردم سنگ مزارها همواره یک عنصر مهم و ارزشمند در نظر عموم مردم بوده اند؛ به همین دلیل قبرستان ها نیز به عنوان مکان هایی آیینی و دارای احترام فراوان نزد مردمان در نظر گرفته می شوند. محوطه های تدفینی، قبل از ظهور اسلام نیز توجه و اهمیت قابل ملاحظه ای داشته و پس از ظهور اسلام نیز با رعایت توصیه هایی که بر احترام به متوفیان و زیارت قبور مومنان تاکید شده قبرستان ها و آرامگاه ها یک جایگاه مهم در هنر و معماری اسلامی به خود اختصاص داده است. این تحقیق از نوع توصیفی - تحلیلی است و برای پاسخگویی به پرسش های شامل مشخص کردن دوره زمانی سنگ مزارهای تحت مطالعه، چگونگی معانی و مفاهیم تزئینات و نقوش بکار رفته روی سنگ مزارها، تاثیر تغییر دوره ها بر شکل فرم و محتوای سنگ مزارها و واکاوی چگونگی تاثیر ویژگی های بومی و محلی بر شکل و فرم نقوش موجود بر سنگ مزارها، در همین خصوص سنگ مزارهای موجود در پنج گورستان در محدوده شهرستان پاسارگاد تحت مطالعه قرار گرفته است. این گورستان های با ارزش در گذر زمان مورد غفلت قرار گرفته و تدریجا به فراموشی سپرده شده اند. بدین منظور ضمن بیان تاریخچه مختصری از شهرستان پاسارگاد برای 114 سنگ قبر کتیبه دار در گورستان های تل مزاری1 ، تل مزاری 2، قبرستان امامزاده عقیل و قبرستان امامزاده سید حمید، شناسنامه تهیه شده است. در همین خصوص تمامی متون و مندرجات منقور بر سنگ مزارها خوانده و مورد مستندسازی قرار گرفته اند؛ این متون شامل اطلاعات مربوط به فرد در گذشته تاریخ وفات و عبارات مختلف رایج است. سنگ مزارها با نقوش حکاکی شده در برگیرنده الگوهای حیوانی ،انسانی ابزاری، گیاهی و هندسی هستند. با تفکیک و دسته بندی این نقوش به شناسایی اشتراکات و تفاوت های آنها پرداخته شده و نتایج نشان می دهد که اغلب سنگ مزارها به رغم شکل خوابیده یا ایستاده بودن و تنوع ظاهری اشتراکاتی در طرح هایشان دارند. نقوش گیاهی به ویژه سرو بسیار تکرار شده است در حالی که نقوش دیگر به تعداد محدودتری دیده می شوند بیشتر سنگ مزارها صندوقی شکل هستند و دوره صفویه تا قاجاریه را شامل می شوند.

کلیدواژه ها:

پاسارگاد ، سنگ مزار ، قبرستان های دوران اسلامی ، صفویه ، قاجاریه