مدلی برای بهینه سازی صادرات کشاورزی ایران: تاکید بر مزیت های نسبی منطقه ای و پایداری منابع آب

صادرات محصولات کشاورزی ایران بین سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳، با رشدی بیش از ۱۷۷درصد از حدود ۷۵/۳ میلیون تن به ۴/۱۰ میلیون تن افزایش یافته است. با توجه به قرارگیری ۹۴درصد از مساحت ایران در مناطق خشک و نیمه خشک و کاهش ۳۰درصدی منابع آب تجدیدپذیر طی دو دهه اخیر، این پژوهش ضمن بررسی وضعیت صادرات محصولات کشاورزی، به طراحی الگوی مناسب صادرات کشاورزی مبتنی بر شاخص های مزیت نسبی منطقه محور و با حفظ منابع کمیاب آب، ارزش اقتصادی آب مجازی با تمرکز بر ملاحظات محیط زیستی می پردازد. الگوی پیشنهادی با تقسیم کشور به هفت منطقه کلان اکولوژیک، امکان افزایش ۴۲درصدی ارزش صادرات محصولات کشاورزی را با تاکید بر حفظ منابع آبی فراهم می کند. به طورکلی، نتایج حاصل از این تقسیم بندی اکولوژیک- کشاورزی، بیانگر آن است که سیاست گذاری کشاورزی و مدیریت منابع آب در ایران نمی تواند بر مبنای رویکرد یکسان سازی مزیت های نسبی و اقتصادی مناطق و تعمیم آن به سطح ملی انجام شود، بلکه لازم است هر پهنه با توجه به شرایط ویژه اقلیمی، منابع آب، ویژگی های خاک و مزیت های نسبی خود، راهبردهای اختصاصی تولید و صادرات داشته باشد. چنین رویکردی، علاوه بر ارتقای بهره وری و پایداری تولید، تاب آوری بخش کشاورزی را در برابر مخاطرات ناشی از تغییرات اقلیمی و محدودیت های آبی به طور معناداری افزایش می دهد.

کلیدواژه ها:

مزیت نسبی منطقه ای ، مزیت اقتصادی ، آب مجازی ، الگوی کشت پایدار ، صادرات کشاورزی ، ایران