تطبیق و نقد کهن الگویی در موش و گربه عبید زاکانی و گربه روزه دار کلیله و دمنه

این پژوهش به بررسی کاربرد کهن الگوهای «سایه» و «نقاب» در دو اثر تمثیلی ادب فارسی «موش و گربه» از عبید زاکانی و داستان «گربه» روزه دار از کلیله و دمنه می پردازد. این مطالعه با تکیه بر نظریه روانشناسی تحلیلی یونگ و روش توصیفی-تحلیلی نشان می دهد که شخصیت پردازی حیوانات در هر دو اثر تجلیه هایی از سایه و نقاب هستند که جنبه های پنهان و منفی روان و پوشش های فریبنده اجتماعی می باشند. گربه در «موش و گربه» نماد سایه جمعی حاکمان ستمگر است که با نقاب قدرت خشونت خود را پنهان می کند، در حالی که گربه روزه دار با نقاب تقوا و ریاضت سایه فریب و حیله گری را می پوشاند. یافته ها حاکی از آن است که هر دو متن با کاربرد این کهن الگوها، به نقد دوگانه اخلاقی اجتماعی می پردازند؛ نخست افشای تناقض میان ظاهر و باطن صاحبان، قدرت و دوم تقابل حقارت واقعی سایه با بزرگی دروغین نقاب، همچنین این تحلیل نشان می دهد که تمثیل های حیوانی فارسی با بهره گیری از این کهن الگوها، ظرفیت بالایی برای بازتاب پیچیدگی های روانی و ایدئولوژیک دارند. این پژوهش مسیری نو برای خوانش روانکاوانه متون کلاسیک فارسی و کشف لایه های پنهان گفتمان قدرت می گشاید.

کلیدواژه ها:

کلیله و دمنه ، موش و گربه ، گربه روزه دار ، عبید زاکانی ، نقد کهن الگویی