نقش نظریه سرمایه تلفیقی مشروعیت زا در اولویت بخشی رشته های فنی و تجربی بر علوم انسانی در ایران

این پژوهش به بررسی نقش سرمایه تلفیقی مشروعیت زا در اولویت دهی به رشته های فنی و تجربی (STEM) نسبت به علوم انسانی در نظام آموزشی ایران می پردازد و پیامدهای آن را برای ضعف مدیریت در دوران معاصر تحلیل می کند. بر پایه گزارشهای جهانی مانند مجمع اقتصاد جهانی (۲۰۲۳) و (۲۰۲۵) OECD، مهارتهای کلیدی مانند حل مسئله پیچیده، تفکر انتقادی و خلاقیت که عمدتا در علوم انسانی ریشه دارند برای دستیابی به توسعه پایدار حیاتی اند. با این حال در ایران سهم دانشجویان علوم انسانی کمتر از ۱۵ درصد است در حالی که این رقم در کشورهای OECD بیش از ۳۰ درصد می رسد این نابرابری، ساختاری که از دوران پهلوی اول آغاز شده به حاشیه رفتن علوم انسانی منجر تربیت مدیران انعطاف پذیر و نوآور را مختل کرده است. چارچوب نظری سرمایه تلفیقی مشروعیت زا با الهام از بوردیو، کلمن هوبفول و نظریه خود تعیینی چهار سرمایه را ادغام می کند: فرهنگی، مهارت ها، ارزش ها و سبک زندگی منتقل شده از خانواده و آموزش، نمادین پرستیژ اجتماعی (رشته ها)، شبکه های روابط اجتماعی و اعتماد و روانشناختی (خودکارآمدی، انگیزش درونی و تاب آوری) در ایران، تعامل این سرمایه ها از طریق فشار، کنکور، روایت های فرهنگی که پزشکی و مهندسی را برتر جلوه می دهند و توزیع نابرابر منابع رشته های STEM را مشروعیت بخشیده و علوم انسانی را تضعیف کرده است نتیجه کاهش انگیزش درونی، بروز تعارض هویت تحصیلی و محدودیت نوآوری مدیریتی است. تحلیل تطبیقی با نظام های آموزشی ایالات متحده (مدل لیبرال آرتز برای تقویت تفکر انتقادی)، اروپا (برنامه های درسی منعطف)، ترکیه (مشاوره های هدفمند)، کره جنوبی و ژاپن (تلفیق میان رشته ای) و هند و چین (تلاش های نوظهور برای تعادل) نشان می دهد که سیاست های آگاهانه می توانند این سرمایه ها را بازتوزیع کنند و توازن ایجاد نمایند. پیشنهادهای سیاستی شامل بازطراحی برنامه های درسی برای ادغام مهارت های انسانی در همه رشته ها، تقویت مشاوره های میان رشته ای و بازتعریف روایت های منزلتی از طریق رسانه ها و کمپین هاست. پیشنهادهای پژوهشی بر تاثیر سرمایه ها با روش های ترکیبی، نقش فناوری های نوین مانند هوش مصنوعی، مقایسه با کشورهای آسیایی و مطالعات طولی تمرکز دارند. این اصلاحات می توانند با پرورش مدیران چند بعدی زمینه ای برای نوآوری و توسعه پایدار در ایران فراهم آورند، هرچند محدودیت هایی مانند کمبود داده های میدانی مستقیم وجود دارد.

کلیدواژه ها:

سرمایه تلفیقی مشروعیتزا ، نظام گزینش تحصیلی و کنکور ، حاشیه نشینی علوم انسانی ، ضعف نوآوری و مدیریت سازمانی ، سیاستهای آموزشی و ادغام میان رشته ای