مرور سیستماتیک مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی پالایشگاههای نفتی و ارایه یک مطالعه منطقه موردی با رویکرد ماتریس ایرانی

پالایشگاههای نفتی به عنوان یکی از مهمترین صنایع مولد انرژی نقش کلیدی در توسعه اقتصادی و تامین سوخت کشور ایفا می کنند، اما در عین حال با تولید آلاینده های هوا، آب و خاک، آثار منفی قابل توجهی بر محیط زیست بر جای می گذارند. در این پژوهش به ارزیابی اثرات محیط زیستی پالایشگاههای نفتی پرداخته شده است تا ضمن شناسایی پیامدهای محیط زیستی ناشی از فعالیتهای مربوط به مراحل ساختمانی و بهره برداری، راهکارهایی نیز جهت کاهش اثرات منفی ارائه گردد. روش تحقیق بر پایه ماتریس ایرانی ارزیابی اثرات محیط زیستی و بررسی شاخصهای فیزیکی، بیولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی طراحی شده است. نتایج نشان داد که بیشترین اثرات منفی در نمونه مطالعاتی پالایشگاه نفت، تندگویان مربوط به آلودگی هوا ناشی از انتشار گازهای گلخانه ای و ترکیبات گوگردی، آلودگی آب به دلیل ورود پسابهای صنعتی و همچنین تغییرات کاربری زمین و تنوع زیستی در محدوده اطراف آن است. پروژه اثرات مثبتی بر شاخصهای اجتماعی و اقتصادی مانند اشتغال، درآمد و مشارکت مردمی دارد و این نشان دهنده تقویت جامعه محلی و توانمندیهای اجتماعی است. با این حال بسیاری از شاخصهای فرهنگی، تاریخی و طبیعی مانند میراث فرهنگی، چشم انداز، تفرجگاه ها، زیستگاه های گیاهی و جانوری، گونه های نادر، کیفیت هوا، فرسایش خاک و میکروکلیما تحت تاثیر منفی قابل توجه قرار دارند و میانگین رده بندی آنها بین ۱.۵ تا ۳ است. فعالیتهایی مانند خاک برداری، خاک ریزی، تسطیح، بتن ریزی، پاکت ریزی و احداث راه های دسترسی بیشترین فشار را بر محیط زیست وارد می کنند و برخی شاخصها مانند میکروکلیما و زیستگاه های گیاهی اثرات بسیار شدید دارند. با توجه به این، تحلیل پروژه به طور کامل رد نمی شود، اما بخش های دارای اثرات منفی شدید نیازمند اصلاحات جدی و اقدامات بهسازی محیطی هستند. برای مثال، حفاظت از زیستگاه ها و گونه های نادر، کاهش آلودگی هوا و صدا، مدیریت خاک و آب و مراقبت از میراث فرهنگی باید در طرح لحاظ شود. بنابراین پروژه با شرط اجرای اقدامات اصلاحی و پایش مستمر قابل تایید است؛ در غیر این صورت ادامه آن می تواند منجر به تخریب های جدی محیطی و فرهنگی شود.

کلیدواژه ها:

پالایشگاه نفت ، ارزیابی اثرات محیط زیستی ، آلودگی ، توسعه پایدار ، مدیریت محیط زیست