ملاحظاتی نظری به کاربست نظریه تاریخ گرایی نوین بر ادبیات داستانی ایران

دهه های چهل و پنجاه شمسی، دوره ای حساس و پرتنش در تاریخ معاصر ایران است که شاهد ظهور نسلی نوین از نویسندگان متعهد و ایدئولوژیک بود. این گروه از نویسندگان که عمدتا گرایش های چپ گرایانه داشتند، آثاری پدید آوردند که بیش از آنکه بازتابی از واقعیت های اجتماعی و تاریخی جامعه باشند، در خدمت ایدئولوژی های سیاسی و حزبی آنان قرار داشتند. چنین وضعیتی هنگامی که با رویکرد نظریه تاریخ گرایی نوین به نقد و تحلیل این متون پرداخته شود، با چالش ها و آسیب های جدی مواجه می گردد؛ زیرا گفتمان قدرت در این آثار بر مبنای واقعیات تاریخی و اجتماعی نیست، بلکه محصول تمایلات ایدئولوژیک و وابستگی های حزبی نویسندگان است. مقاله حاضر تلاشی است برای آسیب شناسی کاربرد نظریه تاریخ گرایی نوین در تحلیل ادبیات داستانی ایران دهه های ۴۰ و ۵۰ شمسی. نویسنده استدلال می کند که به دلیل ماهیت ایدئولوژیک آثار ادبی این دوره و وابستگی های حزبی نویسندگان، استفاده از این نظریه با چالش هایی روبروست. این پژوهش با بررسی موردی داستان های برجسته این دوره نشان می دهد که در بسیاری از بازنمایی های ادبی، تضاد آشکاری میان تصویر ارائه شده و داده های آماری مستدل وجود دارد که ریشه این مغایرت را می توان در وابستگی های ایدئولوژیک نویسندگان جست وجو کرد. برای رفع این آسیب ها، پیشنهاد می شود نقادان رویکردی تلفیقی و چندوجهی اتخاذ نمایند که در آن نظریه تاریخ گرایی نوین به عنوان چارچوب اصلی، با روش های انتقادی مکمل و تکمیل شود. این رویکرد می بایست مستلزم شناسایی و تفکیک دقیق لایه های ایدئولوژیک موجود در متن، بهره گیری از منابع تاریخی مستقل و معتبر و استفاده از ظرفیت نظریات جامعه شناسی برای فهم عمیق تر ساختارهای اجتماعی باشد. همچنین، منتقدان باید نقش و تاثیر وابستگی های حزبی و سیاسی نویسندگان را به صورت صریح و شفاف در تحلیل های خود لحاظ کنند و در عین حال، تلاش کنند تا تاثیر این عوامل ایدئولوژیک را از واقعیت های اجتماعی متمایز سازند. این مطالعه با رویکرد توصیفی -تحلیلی و روش کتابخانه ای انجام پذیرفته است.

کلیدواژه ها:

آسیب شناسی نقد ادبی ، تاریخ گرایی نوین ، ادبیات حزبی ، ادبیات متعهد