تحلیل نقش جانوران در اساطیر ایرانی با تکیه بر سیمرغ، اژدها و رخش

حیوانات اسطوره ای در متون حماسی، به ویژه شاهنامه، نقش هایی ورای عناصر تخیلی و تزئینی دارند. این موجودات در متن، حامل مفاهیم عمیق فرهنگی، دینی، فلسفی و روان شناختی اند و گاه کارکردی انسان گونه، فرابشری یا کیهانی می یابند. پژوهش حاضر با تمرکز بر سه نماد برجسته ی حیوانی، یعنی سیمرغ، اژدها و رخش، در پی تحلیل نقش های متنوع آنان در اساطیر ایرانی است. روش تحقیق، کیفی و توصیفی-تحلیلی است و داده ها از طریق بررسی منابع معتبر اسطوره شناختی گردآوری شده اند. هدف اصلی، بازشناسی جایگاه این حیوانات در اساطیر ایرانی و تبیین نقش های گوناگون آن هاست؛ نقش هایی چون هدایت گری، محافظت، جنگ آوری، آزمون و تطهیر، و تجسم نیروهای خیر یا شر. از مهم ترین دستاوردهای تحقیق، تبیین جایگاه سیمرغ به عنوان نماد خرد الهی و مربی قهرمان، تحلیل چهره ی اژدها به مثابه هیولای آشوب آفرین و نیروهای تاریک ضمیر جمعی، و نیز بررسی رخش در هیئت یار وفادار و نماد قدرت مهارناپذیر طبیعت است. این مقاله نشان می دهد که حیوانات اسطوره ای شاهنامه با جهان بینی حماسی ایرانی پیوندی عمیق دارند و درک معنای روایت ها بدون تحلیل این شخصیت ها، ناتمام می ماند. این موجودات در واقع ابزارهایی برای تبلور مفاهیم اخلاقی، هستی شناختی و حتی سیاسی در شاهنامه اند.

کلیدواژه ها:

اساطیر ایرانی ، جانوران اسطوری ، سیمرغ ، اژدها ، رخش ، شاهنامه فردوسی