بررسی نقش شعر محتشم در گفتمان سیاسی صفویه برای وحدت بخشی به ملت ایران

شعر محتشم کاشانی، به ویژه ترکیب بند عاشورایی او با مطلع «باز این چه شورش است...»، فراتر از یک اثر ادبی، ابزاری فرهنگی-سیاسی در خدمت گفتمان سیاسی صفویه برای تثبیت هویت شیعی و وحدت بخشی به ملت ایران در قرن دهم هجری بود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی اشعار محتشم، نقش شعر او را در تقویت انسجام ملی و مقابله با تهدیدات خارجی و داخلی بررسی می کند. محتشم با بهره گیری از مضامین عاشورایی نظیر شهادت، ایثار، ظلم ستیزی و ولایت مداری، شعر را به رسانه ای برای بسیج اجتماعی و تقویت هویت شیعی تبدیل کرد. این مضامین، در بستر تحولات سیاسی-مذهبی عصر صفویه، به ویژه در مواجهه با دشمنان خارجی مانند عثمانیان و ازبکان، به وحدت ملی و تقویت گفتمان شیعی کمک کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که شعر محتشم، با تاکید بر الگوهای حماسی و دینی مانند شخصیت های عاشورایی، نه تنها احساسات مذهبی را برانگیخت، بلکه به عنوان ابزاری ایدئولوژیک، انسجام ملی را در برابر تهدیدات خارجی تقویت کرد. ترکیب بند عاشورایی او، با تصویرسازی از مفاهیم عدالت طلبی و مقاومت، به نمادی از هویت شیعی و پایداری فرهنگی تبدیل شد که تا امروز در مراسم آیینی و فرهنگی ایران تاثیرگذار است. این پژوهش با تکیه بر منابع معتبر، از جمله دیوان محتشم و مطالعات تاریخی صفویه، نقش محتشم را به عنوان شاعری تاریخ ساز در تثبیت هویت ملی-مذهبی برجسته می کند و نشان می دهد که شعر او، همسو با اهداف سیاسی صفویان، به وحدت ملت ایران تحت لوای مفاهیم عاشورایی یاری رساند.

کلیدواژه ها:

محتشم کاشانی ، ادبیات پایداری ، گفتمان سیاسی صفویه ، هویت شیعی ، وحدت ملی ، شعر عاشورایی