بررسی حضور ادبیات پایداری در شعر محتشم کاشانی با تکیه بر مقوله عدالت و عدالت طلبی

ادبیات پایداری به عنوان شاخه ای از ادبیات متعهد، بازتاب دهنده مقاومت در برابر ظلم و دفاع از ارزش های انسانی و دینی است که در تاریخ ادبیات پارسی، به ویژه در دوره صفویه، نقشی کلیدی در تقویت هویت شیعی و فرهنگ مقاومت ایفا کرد. محتشم کاشانی، شاعر برجسته قرن دهم هجری، با سرودن اشعار عاشورایی، به ویژه ترکیب بند مشهور «باز این چه شورش است...»، بستری برای تبلور مفاهیم عدالت و عدالت طلبی فراهم آورد. این پژوهش با هدف بررسی حضور مولفه های عدالت محور در شعر محتشم کاشانی و نقش آن ها در تقویت گفتمان ادبیات پایداری انجام شده است. با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی اشعار، این مطالعه نشان می دهد که عدالت در شعر محتشم نه تنها به عنوان ارزشی اخلاقی، بلکه به صورت نقدی اجتماعی و سیاسی علیه ظلم و بی عدالتی مطرح شده است. محتشم با تصویرسازی از مظلومیت اهل بیت (ع) و تقابل خیر و شر، مخاطب را به مقاومت در برابر ستم و پیگیری عدالت دعوت می کند. این مضامین، در بستر تحولات سیاسی-اجتماعی دوره صفویه، به تقویت هویت شیعی و انسجام فرهنگی کمک کرده اند. دستاوردهای این پژوهش شامل شناسایی پیوند عمیق عدالت طلبی با گفتمان پایداری شیعی و نقش شعر محتشم به عنوان ابزاری فرهنگی در برابر تهدیدات خارجی و داخلی است. این مطالعه بر اهمیت شعر محتشم در القای ارزش های عدالت محور و هویت ساز تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ادبیات پایداری ، محتشم کاشانی ، عدالت طلبی ، شعر عاشورایی ، گفتمان سیاسی صفویه