ظهور نقش مایه اژدهادر هنرهای اسلامی با تمرکزبر نگارینه های دوره مغول و صفویه

اژدها یکی از نقوش نمادینی است که سابقه حضور آن در قدیمی ترین منابع هنری و ادبی ایران دیده می شود و از طرفی اژدها از جایگاه ویژه ای در دوره مغول و دوره صفویه در آثار هنری از جمله نگارینه ها برخوردار است. هدف اصلی این مقاله، تحلیل مهم ترین منابع و عوامل موثر در کاربرد نقش اژدها در نگارینه های این دو دوره و بررسی مفاهیم نمادین مرتبط با آن است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای و بررسی آثار مصور، به بررسی چگونگی ظهور و گسترش نقشمایه اژدها در نگارگری ایرانی طی دو دوره مغول و صفویه پرداخته. است این تحقیق با بررسی نمونه های شاخص از هر دو دوره، به تحلیل سیر تحول معنایی و کارکردی این نقشمایه می پردازد و نشان می دهد که چگونه هنرمندان ایرانی توانستند عنصری وارداتی را با نظام نمادین بومی تلفیق کنند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مطالعه نقشمایه اژدها می تواند به درک بهتر تعاملات فرهنگی ایران با همسایگان شرقی و نیز تحولات درونی هنر ایرانی کمک شایانی نماید. پرسش اصلی این پژوهش آن است که نقش اژدها بر روی نگارینه های ایرانی در دوره مغول و صفویه با چه مفاهیمی به کار رفته است؟ در پاسخ به این پرسش، مقاله حاضر استدلال می کند که در دوره مغول، اژدها عمدتا بازتابی از تاثیرات هنر شرق آسیا و نماد قدرت دنیوی بود، در حالی که در دوره صفوی، این نقش با مفاهیم عرفانی و اساطیری ایرانی آمیخته شد و در برخی موارد به نمادی از نیروهای شر یا آزمون های روحانی تبدیل گردید.

کلیدواژه ها:

نقش ، اژدها ، نگارینه ، دوره مغول ، دوره صفوی