مقایسه تطبیقی خوانش تفسیری دوگانه امر و خلق از منظر علامه طباطبایی با خوانش فلسفی و عرفانی آن.

علامه طباطبایی ره با تمسک به آیاتی از قرآن کریم به تشریح دوگانه ای هستی شناسانه ، در تقسیم عوالم با عنوان دوگانه خلق و امر پرداخته است. این مقاله با روش توصیفی تطبیقی با مراجعه به آثار علامه طباطبایی ضمن تبیین دیدگاه ایشان درباره دوگانه قرآنی «جهت خلقی» و «جهت امری»، به بررسی ابعاد هستی شناختی این دوگانه قرآنی در فلسفه و عرفان اسلامی پرداخته است. رابطه تنگاتنگی میان «دوگانه قرآنی جهت خلقی و جهت امری» با «دوگانه عرفانی جهت خلقی و جهت حقی» از یک سو و «عین الربط بودن معلول به علت» در فلسفه از سوی دیگر وجود دارد. از این منظر «حیثیت امری» در قرآن کریم که دال بر حیثیت استناد موجودات به خداوند بدون ملاحظه وسائط طولی و عرضی است، مساوق «حیثیت عین الربطی معلول به علت» در فلسفه اسلامی و مساوق «جهت حقی» در عرفان اسلامی یعنی حیثیت غیر استقلالی و وجه اللهی ظهورات ذات الهی است. همچنین «حیثیت خلقی» موجودات در قرآن کریم که به معنای توجه هر موجودی به جایگاه خود و نقش آفرینی وسائط طولی و عرضی در به وجود آمدن آن می باشد؛ مستلزم خودیابی وجودی آن موجود است که در اصطلاح عرفانی از آن به «جهت خلقی» تعبیر می شود.

کلیدواژه ها:

عالم خلق ، عالم امر ، جهت خلقی ، جهت امری ، جهت حقی ، علامه طباطبایی