اگزمپلوم در شاهنامه فردوسی

تربیتی، "حکایت تمثیلی" نوعی از تمثیل در انواع ادبی است که به لحاظ شخصیت اصلی داستان به "فابل" و "پارابل" تقسیم می شود؛ به آن دسته از حکایاتی که داستان مشهوری را به ذهن تبادر می کند داستان مثال یا اگزمپلوم گفته می شود که برخوردار از نتیجه اخلاقی و تعلیمی است؛ این نوع از تمثیل در شاهنامه حکیم فردوسی به وفور مشاهده می شود که شیوه بیان وی در به کارگیری آن در قالب شرح داستان و بیان خلاصه وار است؛ هدف از این نوع تمثیل، آموزش و انتقال نکات آشکار نمودن روحیات و تجربیات اقوام مختلف، حسی نمودن مسائل و حقایق پیچیده عقلی دور از دسترس، زینت بخشیدن به کلام و ارائه پند و اندرزی است که تلخی و خشکی را به وسیله تمثیل به حداقل می رساند؛ نگارندگان در این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی به بررسی ۱۸ داستان منتخب از شاهنامه پرداخته اند که نتیجه حاصل از آن، مشاهده انواع اگزمپلوم از قبیل اساطیری، سامی، اساطیری-پهلوانی، پهلوانی-سامی، پهلوانی-دینی و مذهبی، پهلوانی-تاریخی، تاریخی اساطیری، تاریخی-سامی، تاریخی-پهلوانی، تاریخی-تاریخی و داستانی-حکایی بوده است تعداد شواهد موجود در تقسیم بندی داستان ها ۱۴۹ نمونه بوده و بسامد اگزمپلوم از نوع اساطیری سامی نسبت به سایر بخش ها فراوان است؛ ناگفته نماند که هدف شاعر القای پیامی و رای ظاهر داستان به خواننده است که همراه با شواهد تمام بخش ها با ترسیم جدول و نمودار و ذکر تعداد بسامد آنها ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

تمثیل ، اگزمپلوم ، شاهنامه فردوسی ، حکایت های مشهور ، تداعی