بررسی اصالت ما قال و من قال در فقه رسانه

از دیدگاه فقه، رسانه سواد رسانه ای (Media literacy) لزوما مبتنی بر آن مولفه هایی نیست که در یونسکو یا ادبیات آکادمیک غرب تعریف شده است؛ چرا که از مختصات یک رسانه اسلامی انطباق آن با موازین و آموزه های شریعت اسلام است. از این رو سواد رسانه ای علاوه بر مهارت استفاده، تفکیک، شناسایی، تحلیل و... در خصوص رسانه ها، شامل شناخت بایدها و نبایدهای موجود در آموزه های دینی نیز می گردد. در این راستا یکی از موارد پر اهمیت برای مخاطبان رسانه ها، نحوه شناخت و تفکیک پیام های درست و نادرست است؛ سوال پژوهش حاضر این است که آیا ملاک درستی پیام، اعتبار و وثاقت منبع (فرستنده آن است یا درستی فحوا و محتوای پیام با این وصف پژوهش حاضر سعی دارد با استناد به آیات و روایات اسلامی، جمع آوری کتابخانه ای آراء و نظرات فقها و مفسرین، با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی اصالت ما قال و من قال در حوزه خبر و اطلاع رسانی رسانه ها بپردازد. نتایج تحقیق نشان می دهد که معیار پذیرش و اصالت پیام، بسته به نوع و محتوای پیام و ویژگی مخاطب می تواند متفاوت باشد در پیام های تربیتی و اخلاقی اصالت و تقدم، با فحوا و محتوای خبر است؛ لکن باید توجه نمود که گاهی، منبع از پیامی درست قصد نتیجه گیری نادرست دارد؛ لذا انتشار چنین مواردی توسط مخاطبین، رسانه تابع اقتضائات خود بوده و همچنین هر خبر درستی نیز قابلیت انتشار ندارد؛ همچنین در پیام های علمی، اعتقادی و احکام دینی اگر مخاطب از آموزه های مربوطه سررشته کافی ندارد، منبع پیام نسبت به فحوای پیام نقشی اولی در اصالت پیام خواهد داشت. در مجموع، ویژگی ها و توانمندی های مخاطب، رسانه، فحوای پیام (ما قال) و خصوصیات منبع پیام ما قال به اقتضاء در پذیرش یا رد محتوای اخبار رسانه ای نقش خواهند داشت.

کلیدواژه ها:

فقه ، رسانه سواد رسانه ای ، ما قال و من قال