بررسی نقش آرایه ها و تزئینات بناهای عمومی در هویت بخشی شهر تهران دوره پهلوی اول (۱۳۰۴-۱۳۲۰ خورشیدی)

دوره پهلوی اول، یکی از مقاطع مهم در فرآیند نوسازی ایران به شمار میرود که در آن معماری و شهرسازی به ابزاری برای بیان هویت ملی نوین و نمایش اقتدار دولت بدل شدند. این پژوهش ابتدا به تعریف بناهای عمومی و نقش نمادین آنها در پایتخت می پردازد و اهمیت آرایه و تزئین را در بازنمایی هویت و اقتدار دولت برجسته می سازد. در پاسخ به پرسش اصلی پژوهش درباره جایگاه آرایه ها و تزئینات در معماری بناهای عمومی این دوره، جریان های سبکی غالب مانند سبک ملی باستان گرایی، نئوکلاسیسیسم، تاثیرات غربی، تداوم سنت های اسلامی و گرایش های التقاطی همراه با ظهور عناصر تزئینی متاثر از جریان های جهانی بررسی می شوند. سپس گونه شناسی تزئینات، نما، مصالح و فناوری های به کاررفته و ویژگی های شاخص آرایه ای و تزئینی تحلیل می گردند. از میان بناهای عمومی متعدد، تهران مطالعات موردی همچون موزه ایران باستان، کاخ شهربانی، بانک ملی ایران، دبیرستان البرز و اداره پست درکی عمیق تر از جایگاه تزئینات در ساختار معماری ارائه می دهند. بخش پایانی مقاله به بازخوانی تاثیر قابل توجه آرایه ها از رهگذر نمادپردازی در معماری این دوره در راستای نیازهای حکومت و نقش ایدئولوژی، دولت ملی گرایی، مدرن سازی، غرب گرایی، میراث اسلامی و نقش معماران کلیدی می پردازد. یافته ها نشان می دهند که تزئینات این دوره با بهره گیری از مفاهیم فرم ها و فناوری های گذشته ایران و تاثیرپذیری از غرب واژگان تازه ای در معماری ایران پایه گذاری کردند که تاثیری ماندگار بر هویت معماری شهر تهران و گفتمان های بعدی معماری و شهرسازی داشته اند.

کلیدواژه ها:

معماری پهلوی اول ، آرایه و تزئینات معماری بناهای عمومی ، شهر تهران ، سبک معماری ، نماد ، هویت