بررسی نقش عوامل طبیعی در مکان یابی و توسعه یافتن شهر بغداد (۱۴۵هجری)

در طول تاریخ شهرسازی، بررسی و شناخت ویژگی های طبیعی و جغرافیایی هر ناحیه می تواند نقش عمده ای در امر برنامه ریزی، مکان یابی، استقرار، توسعه و رشد شهر ایفا نماید و از طرفی دیگر می تواند حمله های نظامی و مخاطره های طبیعی را به حداقل برساند. در این بین، میان رودان با توجه به شرایط زیست معیشتی، وضعیت سوق الجیشی، همجواری تمدن های کهن، انباشت اقتصادی فرهنگی و قدمت سکونتگاه های شهری و تغییرات فضایی که همواره در دوره های مختلف تاریخی رخ داده، به عنوان یکی از مهم ترین مراکز تمدن شهری در طول تاریخ بشر محسوب شده است. بغداد با قرارگیری در موقعیت خاص جغرافیایی منطقه با ظهور حاکمیت عباسیان و تغییرات حاکمیتی در جهان اسلام به عنوان مرکز خلافت اسلامی، نقش مهمی در تحولات اقتصادی -سیاسی جهان اسلام ایفا نموده است. سوال اصلی این پژوهش این است که موقعیت طبیعی و جغرافیایی بغداد در مکان یابی، شکل-گیری و توسعه آن چه نقشی داشته است؟ این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی ، به تبیین نقش موقعیت جغرافیایی در ساخت و توسعه بغداد خواهد پرداخت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که با استفاده از مدل ها و نقشه های جغرافیایی مشخص گردید که موقعیت سیاسی، طبیعی، ظرفیت و پتانسیل های نظیر خاک و پوشش گیاهی، دما و بارش، شیب زمین، ارتفاع، منابع آبی و وضعیت ارتباطی نقش مهمی در استقرار و توسعه بغداد داشته است و نقش این مولفه ها با توجه به تغیییرات فضایی که رخ داد، تاثیر به سزایی در بنای آن به همراه داشته است.

کلیدواژه ها:

بغداد ، موقعیت جغرافیایی ، شکل گیری ، توسعه ، عباسیان