سیر تحول مناسبات نظامی ایران و روسیه (۱۲۹۶-۱۳۲۰ خورشیدی)

شکل گیری روابط نظامی ایران و روسیه با تاسیس بریگارد قزاق (۱۲۵۸ق/۱۸۷۹م) در عصر ناصری به مثابه نقطه عطفی در تاریخ دفاعی ایران محسوب می شود. این نهاد نظامی که با درخواست ناصرالدین شاه از روسیه تزاری و تحت فرماندهی افسران روسی ایجاد شد، به تدریج به دیویزیون قزاق ارتقا یافت و نقش محوری در تحولات آتی ایفا نمود. تحول این مناسبات را می توان در چهار مقطع راهبردی تحلیل کرد: ۱-دوره وابستگی نهادی (۱۲۵۸ق-۱۲۹۹ش): استقرار ساختارهای نظامی تحت نظارت مستقیم افسران روسی و تثبیت نفوذ نظامی مسکو ۲- دوره تغییر پارادایم (۱۲۹۹-۱۳۲۰ش): گذار از همکاری به تقابل راهبردی پس از کودتای رضاشاه و تشدید بی اعتمادی متقابل تا اشغال نظامی ۱۳۲۰. ۳-دوره هم زیستی پیچیده (۱۳۲۰-۱۳۵۰ش) همکاری اجباری در اشغال متفقین و ظهور رابطه دیالکتیکی تقابل-همکاری در فضای جنگ سرد با محوریت مسائل امنیتی ۴- دوره معامله ژئوپلیتیک (۱۳۵۰-۱۳۵۷ش): در چارچوب دکترین تحول کیفی از طریق تدارکات تسلیحاتی کلان موشکی نیکسون و تامین امنیت خلیج فارس.

کلیدواژه ها:

مناسبات ، نظامی ، ایران روسیه ، قاجار ، پهلوی