ارزیابی تنوع صفات رشدی و عملکردی جمعیتهای مختلف آویشن شیرازی جمع آوری شده از رویشگاه های منتخب کشور

این پژوهش به منظور بررسی تنوع صفات مورفولوژیکی، رشدی و عملکردی در ده جمعیت طبیعی آویشن شیرازی (Zataria multiflora Boiss) از رویشگاههای مختلف طبیعی ایران بوشهر، حاجی آباد، داراب، زنجان، سمیرم، سیرجان، شیراز، فیروزآباد، گچساران و مرودشت طی سال ۱۴۰۳ انجام شد. برای هر جمعیت، شاخصهایی شامل بزرگ ترین و کوچک ترین قطر سایه انداز، سطح سایه انداز، تعداد ساقه، طول و عرض برگ، وزن تر و خشک بوته و عملکرد برگ مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که در همه صفات مورد بررسی، بین جمعیتها اختلاف معنی داری در سطح احتمال ۱ درصد وجود داشت. در جمعیت شیراز، بیشترین بزرگ ترین قطر سایه انداز (۴۳.۶۷ سانتی متر)، تعداد ساقه (۴۰.۳۳ عدد)، وزن تر (۷۹.۰۸ گرم)، وزن خشک (۲۸.۱۳ گرم) و عملکرد برگ (۱۳.۹ گرم) ثبت شد؛ در حالی که کمترین مقادیر مربوط به جمعیت زنجان و حاجی آباد بود به ترتیب بزرگ ترین قطر سایه انداز: ۲۴.۶۷ سانتی متر، تعداد ساقه: ۱۲.۳۳ و ۱۴.۶۷ عدد، عملکرد برگ ۱.۹۷ و ۳.۵۳ گرم) جمعیت فیروز آباد نیز از نظر اغلب صفات در رتبه دوم قرار گرفت به ویژه بزرگ ترین قطر سایه انداز ۳۸.۶۷ سانتی متر و عملکرد برگ ۱۰.۷۳ گرم). تحلیل خوشه ای بر مبنای صفات، کمی جمعیتها را به سه خوشه تفکیک نمود که جمعیتهای شیراز و فیروزآباد به طور آشکار در خوشه برتر قرار داشتند. این نتایج بیانگر نقش عوامل اکولوژیک و ژنتیکی در تبیین تنوع فنوتیپی بین رویشگاه ها است و لزوم شناسایی و حفاظت از ژرم پلاسمهای بومی با پتانسیل رشد و عملکرد بالا به ویژه جمعیتهای شیراز و فیروزآباد) برای برنامه های اصلاحی و توسعه کشت پایدار این گونه دارویی ارزشمند را برجسته میسازد.

کلیدواژه ها:

آویشن شیرازی ، تنوع فنوتیپی ، خوشه بندی جمعیت ها ، رویشگاه های طبیعی ، صفات مورفولوژیک