وجوه معنایی ابن در قرآن کریم با روی کرد معناشناسی تاریخی: تکمله ای بر سنت تفسیری وجوه و نظائر

ابن از جمله کهن ترین واژه های سامی است که با درنظر گرفتن اشکال مختلف صرفی، ۱۶۲ بار در ۱۳۲ آیه از قرآن کریم به کار رفته است. تصور غالب نزد عالمان لغت و تفسیر آن است که ابن واژه ای تک وجهی در قرآن کریم است که تنها بر معنای پسر (فرزند مذکر) دلالت دارد. به همین جهت است که در کتب وجوه و نظائر باب مستقلی درباره آن گشوده نشده، و برخلاف واژه های هم حوزه نظیر اب و ام و اخ به بحث درنیامده است. بااین حال مداقه در کاربردهای قرآنی واژه ابن ازیک سو و پی جویی هم زادهای آن در زبان های سامی از سوی دیگر نشان از آن دارد که برخلاف تصور اولیه، ابن واژه ای با وجوه معنایی متعدد است. بر همین اساس، در پژوهش حاضر کوشش می شود با بهره بردن از روش معناشناسی تاریخی، سابقه واژه ابن و سیر تحولات معنایی آن از زبان های نیا تا عربی قرآنی کاویده، و وجوه معنایی آن در قرآن کریم بازشناخته شود. برآیند این پژوهش آن است که کاربردهای قرآنی واژه ابن نه بر یک معنا، که بر چهار معنا دلالت دارد که عبارتند از: پسر (فرزند مذکر)، فرزند (اعم از فرزندان ذکور و اناث)، عضوی از یک جماعت، و مرد.

کلیدواژه ها:

معناشناسی قرآن ، مفردات قرآنی ، ابن السبیل ، زبان شناسی سامی ، زبان آفروآسیایی باستان