تغییرات ژنتیکی در اسناد حقوق بشری از منظر اخلاق زیستی با نگاهی به حقوق ایران و لبنان

تغییرات ژنتیکی به عنوان یکی از موضوعات نوظهور در حوزه حقوق بین الملل بشر، توجه ویژه ای را به خود جلب کرده است. این مسئله اهمیت ویژه ای دارد چرا که به واسطه پیشرفت های علمی و فناوری، ساختار حقوقی حاکم بر تغییرات ژنتیکی باید به گونه ای تنظیم شود که ضمن حمایت از کرامت انسانی و حقوق بنیادین، اصول اخلاق زیستی را نیز رعایت نماید. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه تغییرات ژنتیکی در اسناد حقوق بشری بین المللی و در پرتو اصول اخلاق زیستی، در نظام های حقوقی ایران و لبنان قابل ارزیابی و پذیرش است؟ این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه ای، به بررسی این پرسش پرداخته است. نتایج حاکی از آن است که اصول اخلاق زیستی از جمله کرامت انسانی، برابری، حق حیات، اصل عدم ضرر و اصل سودمندی، مبانی اصلی حاکم بر پژوهش ها و تنظیم مقررات زیستی هستند. بر اساس اسناد بین المللی، تغییرات ژنتیکی تنها در صورتی مجاز است که با حقوق بشر تعارض نداشته باشد. در نظام حقوقی ایران، تغییرات ژنتیکی در چارچوب اصول اخلاق زیستی مانند رضایت آگاهانه و اصل سودمندی پذیرفته شده است. همچنین، در حقوق لبنان، هرچند پذیرش تغییرات ژنتیکی محدود است، این تغییرات باید با رعایت کرامت انسانی و بدون اهداف تجاری سازی صورت گیرد. در مقایسه تطبیقی، نظام حقوقی ایران پیشگام در تدوین مقررات مربوط به ایمنی زیستی است، اما این قوانین با چالش هایی مانند عدم رعایت اصول احتیاط لازم در صدور مجوز تغییرات ژنتیکی مواجه بوده و نیازمند بازنگری و اصلاح است. در نهایت، این پژوهش بر ضرورت تلفیق اصول اخلاق زیستی با چارچوب های حقوقی بین المللی و داخلی برای تدوین سیاست های متوازن و مبتنی بر عدالت تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تغییرات ژنتیکی ، حقوق بین الملل ، اسناد حقوق بشری ، اخلاق زیستی ، کرامت انسانی ، ایمنی زیستی ، رضایت آگاهانه