بررسی تطبیقی اعاده معدوم از منظر امامیه و ماتریدیه

چگونگی رستاخیز انسان در محشر از مباحث مهم مربوط به معاد در بین مذاهب است. این مقاله با گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای به روش تحلیلی مقایسه ای در مقام جواب به این سوال است که از منظر امامیه و ماتریدیه، رستاخیز انسان در قیامت به صورت اعاده عین معدوم خواهد بود یا تجمیع اجزاء پراکنده خواهد بود؟ به گونه ای که اعاده و برگشت انسان پس از پراکنده شدن اجزاء و یا نیست شدن برخی یا تمام عناصرش، به صورت عین آن اجزاء دنیوی خواهد بود یا مثل آن اجزاء دنیوی خواهد بود؟ هدف پژوهش، تطبیق و مقایسه دیدگاه متکلمان دو مکتب امامیه و ماتریدیه است. بر اساس یافته های این پژوهش، اکثر متکلمان امامیه بر امتناع اعاده معدوم معتقد بوده، و در نتیجه حشر انسان در قیامت با بقاء اجزاء عنصری، عین آن عناصر دنیوی؛ و با قول به فناء اجزاء دنیوی، مثل آن عناصر در آخرت خواهد بود. بر خلاف عده کمی از متکلمان امامیه و اکثر متکلمان ماتریدیه بر جواز اعاده معدوم معتقد شدند؛ آنان با تبعیت از ادله نقلی، رستاخیز انسان را با توجه به قدرت کامله خداوند، به صورت حشر عین اجزاء اصلی و فرعی (و نه مثل) دانستند. بنابراین از آنجایی که ادله عقلی و نقلی نشان دهنده ی زوال و فانی بودن تمام عناصر مادی عالم است، قول «متکلمان فیلسوف مشرب امامیه و برخی از دانشمندان ماتریدیه» مبنی بر «فناء اجزا اصلی و فرعی انسان، و بقاء نفس و روح» با قواعد عقلی و نقلی موافقت و سازش بیشتری دارد.