بوطیقای فضاهای مقدس در اشعار نوایی (خوانشی بر اساس نظریه ی فضای گاستون باشلار)

گاستون باشلار در کتاب بوطیقای فضا بر این باور است که مکان ها نه تنها نقش فیزیکی، بلکه تاثیرات روان شناختی و عاطفی عمیقی بر انسان دارند. از دیدگاه او، مکان از یک موجودیت صرفا فیزیکی به مفهومی آمیخته با تخیل، احساسات و خاطرات تبدیل می شود و به عنوان آینه ای از دنیای درونی انسان، یکی از حاصلخیزترین عرصه های تخیل را شکل می دهد. فضا، شیوه ی ظهور و بروز شخصیت ها در مکان های واقعی یا فرضی است که تحت تاثیر نگرش های فرهنگی، اجتماعی و معرفتی در شعر تجلی می یابد .علی شیر نوایی، شاعر برجسته ی قرن نهم هجری، در فرایند معناسازی از فضای دلالی حاکم بر اشعار خود به گونه ای موثر بهره برده است. مکان در اشعار او ابعاد متنوعی دارد؛ از فضاهای ساده و ملموس طبیعی گرفته تا فضاهای مقدس و دینی که با ظرایف و شگردهای خاص شاعرانه برای بیان مفاهیم عرفانی، اخلاقی و فلسفی به کار گرفته شده اند. این مقاله با تکیه بر نظریه ی بوطیقای فضا گاستون باشلار، به بررسی فضاهای مقدس و دینی در دیوان علی شیر نوایی می پردازد. در این راستا، ضمن بررسی و تحلیل فضاهای طرح شده در اشعار او، بنیان های معرفت شناختی این فضاها و الگوهای معناشناختی آن ها مورد توجه قرار می گیرد. بوطیقای فضا در دیوان نوایی، به ویژه در توصیف مکان های دینی، نشان دهنده ی عمق نگاه عرفانی و معنوی اوست. این پژوهش نشان می دهد که چگونه فضاهای مقدس در شعر نوایی به عنوان نمادهایی بازتاب دهنده ی تجربیات درونی و معنوی شاعر هستند.

کلیدواژه ها:

علیشیر نوایی ، دیوان اشعار ، گاستون باشلار ، مکان ، فضاهای اسلامی