محلات شهری سلامت افزا: الگویی جدید در طراحی و برنامه ریزی محلات سالم؛ نمونه موردی: محله سعدی شیراز

اهداف و پیشینه: رشد جمعیت و گسترش بی رویه شهرنشینی در قرن بیستم موجب توجه به مقوله سلامت گردید. سلامت شهر در گرو داشتن محیط سالم و بسترهای مناسب اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی، و ... است و شهروندان پایه و اساس این شهر هستند. بر اساس استراتژی های طراحی و برنامه ریزی، سیاست های شناسایی شده، به منظور بهبود سلامت و رفاه عمومی، حول ارتباط بین ویژگی های مرفولوژیکی و عملکردی بافت های شهری و سلامت عمومی در شهرها شکل می گیرند و این امر ازجمله موضوعات مهم و حیاتی برای شهرهای معاصر و جوامع امروزی است. در این خصوص، رویکردهای مختلفی به منظور طراحی محلات سالم و مناسب برای سکونت افراد طرح شده است. امروزه در کشورهای توسعه یافته برای افزایش توانایی افراد، جوامع، و جمعیت ها و حفظ سلامت و رفاه شهروندان، همچنین عرضه چشم اندازی روشن نسبت به جنبه های مثبت زندگی، از رویکرد سلامت افزا (رویکردی متمرکز بر سلامت و رفاه اجتماعی انسان) استفاده می شود. بر اساس این رویکرد و برای تحقق سلامت اجتماعی، جسمانی، و روانی ساکنان و بهبود کیفیت زندگی آنها، محلات شهری به صورت خودکفا طراحی می شود.در این پژوهش هدف تدوین الگویی جدید در طراحی و برنامه ریزی محلات سالم، با اتکا به رویکرد سلامت افزاست. روشن است که در این طراحی، توجه به مسائل، مشکلات، و پتانسیل های موجود، می تواند نقش موثری در ارتقای سلامت افراد داشته باشد و در این زمینه، یافتن راهکارهای طراحی و برنامه ریزی محلات شهری با رویکرد سلامت افزا نیز باید مورد نظر باشد.مواد و روش ها: شیوه تحقیق در این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش آمیخته است. متغیرهای وابسته در این پژوهش، با توجه به رویکرد سلامت افزایی محیط های شهری، شامل سلامت اجتماعی، سلامت روان، و سلامت جسمی ساکنان می شود، اما متغیرهای مستقل ابعاد طراحی و برنامه ریزی محلات شهری هستند، که از متغیرهای وابسته اثر می پذیرند. همچنین به منظور ارزش گذاری مولفه های عینی، از روش مشاهده کارشناسی (مشاهده عینی محققان) و برای سنجش میزان کیفیت مولفه های ذهنی و مولفه های اجتماعی از روش ارزیابی اثرمحور ساکنان و مسئولین محلی و در مواردی از هردو روش استفاده شده است. روش انجام و جمع آوری اطلاعات نیز شامل مطالعات کتابخانه ای، مشاهده، و برداشت میدانی است که در بخش تجزیه وتحلیل داده ها از دو روش آماری توصیفی و تحلیل استنباطی استفاده شده است.نتایج و جمع بندی: ارتباط ابعاد پژوهش با سلامت اجتماعی نشان از آن دارد که ابعاد عملکردی، اجتماعی  فرهنگی، مدیریتی، زیست محیطی، و اقتصادی با سلامت اجتماعی ساکنان مرتبط هستند. همچنین ابعاد مدیریتی، دسترسی، کالبدی، زیبایی شناسی، اجتماعی  فرهنگی، و زیست محیطی بر علائم جسمانی، استرس، اضطراب، کارکرد، و نهایتا بر میزان سلامت جسم و روان ساکنان محله نیز اثر می گذارند. درنتیجه می توان انتظار داشت بهبود سطح کیفی مولفه های ابعاد محیطی ذکرشده به سطح سلامت عمومی بالاتری در افراد و ساکنان آن محیط و درنهایت جوامع سالم تری منجر شود.

کلیدواژه ها:

اجتماعات محلی ، سلامت ، رویکرد سلامت افزا ، محله سعدی ، شیراز