رهیافتی بلاغی به کنایات سوره یوسف؛ پیوندهای تاریخی و نوآوری های زبانی

کنایه کاربست لفظ در غیر معنای حقیقی، همراه با قرینه است تا بر بلاغت سخن بیفزاید. سوره یوسف، از نظر روایتگری، به­ عنوان یکی از برجسته­ ترین سوره های قرآن شناخته می ­شود؛ ازاین ­رو انتظار می رود که کنایات به ­کاررفته در آن نیز از چنین ویژگی بلاغی ای برخوردار باشند. مسئله اصلی پژوهش حاضر به دست آوردن نوع و ویژگی های این کنایات است. آزمون پیش­ فرض یادشده هدف راهبردی ایجابی و اکتشافی پژوهش است تا از این طریق خصایص بلاغی و متمایز کنایات به ­کاررفته در سوره یوسف آشکار شود. براین­ اساس پژوهش در مقام پاسخ به این پرسش است که چه نوع کنایاتی در سوره یوسف به کار رفته است؟پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیلی و بازخوانی آیات می کوشد تنوع و خاستگاه کنایات در سوره یوسف را معرفی کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که برخی از این کنایات از ادب عصر جاهلی نشئت گرفته و برخی دیگر به­ طور اختصاصی به­ وسیله زبان قرآن نوآوری شده اند. نوآوری صورت­ گرفته این امکان را فراهم آورده که قرآن بتواند از کارکرد حداکثری کنایه در ترسیم و تصویر مفاهیم چندوجهی، پیچیده و عرفی بهره مند شود. اهمیت پژوهش در این است که نشان می دهد کنایات در زمان نزول، بخشی از گفتمان معمول مردم بوده و قرآن نیز با بلاغت خود از این ابزار زبانی بهره برده است.

کلیدواژه ها:

کنایه ، شعر عربی ، قرآن ، سوره یوسف ، بلاغت ، زبان قرآن ، هم سنجی زبانی