تحلیل شناختی فراهنجاری خط شناسی حرف تاء در قرآن با کاربست نظریه استعاره مفهومی

هدف: در رسم الخط قرآن کریم، برخی واژگان مشابه در بافت های گوناگون با دوگانگی نوشتاری ظاهر می شوند که با قواعد رسم الخط عربی کلاسیک سازگار نیست. یکی از مصادیق مهم این دوگانگی، تفاوت در نگارش حرف «تاء» به دو صورت باز (ت) و بسته (ه) است. هدف این پژوهش، تحلیل این پدیده به مثابه یک فراهنجاری خط شناختی و تبیین آن در پرتو نظریه استعاره مفهومی است. روش تحقیق: پژوهش حاضر از نوع بنیادی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده های قرآنی مرتبط با دو املای حرف تاء استخراج و بر اساس چارچوب نظری استعاره مفهومی تحلیل گردید تا منشایی جسمانی و معناشناختی برای این تفاوت های نوشتاری روشن شود. یافته ها: نتایج نشان داد که دو صورت نوشتاری تاء، بازتاب استعاره ای هستی شناختی مبتنی بر حوزه مبدا «ظرف» هستند؛ به گونه ای که «ه» بر ظرف بسته و مفاهیمی همچون ناشناختگی، بالقوگی، انحصار و انسداد دلالت دارد، در حالی که «ت» به مثابه ظرف باز، بر فراخی، شناختگی، فعلیت، رهابودن و استمرار اشاره می کند. نتیجه گیری: این پژوهش اثبات می کند که تغییرات رسم الخطی در قرآن کریم نه تنها اتفاقی یا صرفا محصول سنت های املایی نیست، بلکه واجد دلالت های مفهومی و شناختی است. بر این اساس، رسم المصحف را می توان به مثابه بازتابی از تجربه جسمانی و ساختارهای ذهنی انسان تحلیل کرد. چنین رهیافتی، امکان پیوند میان مطالعات قرآنی و زبان شناسی شناختی را فراهم می آورد و چشم اندازی تازه برای تفسیر نوشتار قرآنی می گشاید.

کلیدواژه ها:

فراهنجاری خط شناسی ، زبان شناسی شناختی ، استعاره مفهومی ، رسم المصحف ، حرف تاء