تحلیل انتقادی دیدگاه مستشرقان درباره مفهوم فرقان

مفهوم «فرقان» در قرآن کریم، به عنوان معیاری برای تمییز حق از باطل، و ارتباط آن با روزه ماه رمضان و روزه یوم کیپور یهودیت، از موضوعات چالش برانگیز در مطالعات تطبیقی ادیان است که توجه برخی مستشرقان و علمای اهل سنت را جلب کرده است. این پژوهش با روشی تبینی-تحلیلی، دیدگاه های مستشرقانی نظیر نولدکه، وات، کیس، بالدیک و مارگلیوث و برخی مفسران اهل سنت را درباره خاستگاه روزه اسلامی و پیوند آن با مفهوم «فرقان» نقد و ارزیابی کرده است. این دیدگاه ها اغلب با استناد به شباهت های ظاهری، روزه اسلامی را اقتباسی از آیین های یهودی یا مسیحی می دانند و «فرقان» را به نجات بنی اسرائیل یا پیروزی بدر مرتبط می سازند. یافته های پژوهش نشان می دهند که این برداشت ها از سه کاستی عمده رنج می برند: نخست، تحلیل ناقص و گزینشی منابع اسلامی، که منجر به نادیده گرفتن عمق تاریخی و دینی روزه در اسلام شده است؛ دوم، عدم توجه به تفاوت های بنیادین در اهداف و آیین های روزه داری میان ادیان ابراهیمی، به ویژه تفاوت تقوامحوری روزه اسلامی با توبه محوری یوم کیپور؛ و سوم، تفسیر محدود واژه «فرقان»، که در تفاسیر اسلامی نه تنها به نجات یا پیروزی، بلکه به معارف الهی، کتاب آسمانی و احکام شرعی نیز اطلاق می شود. این مطالعه با استناد به آیات قرآنی، روایات معتبر و تفاسیر کلاسیک، روزه ماه رمضان را به عنوان تکلیفی الهی با ریشه های عمیق در سنت های توحیدی معرفی می کند که با اصلاحات نظام مند در صدر اسلام، به عبادتی متمایز و متعالی تبدیل شده است. نتایج این پژوهش بر ضرورت بازنگری رویکردهای مستشرقان و توجه دقیق تر به متون و مفاهیم اسلامی برای فهم جایگاه والای روزه و «فرقان» در نظام معرفتی اسلام تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

فرقان ، روزه ، یوم کیپور ، مستشرقان ، یهودیت ، اسلام