تحلیل عوامل کلیدی موفقیت در پیاده سازی برنامه های ایمنی در پروژه های ساخت وساز با استفاده از DEMATEL (مطالعه موردی: صنعت نفت و گاز)

مقدمه: ایمنی یکی از مولفه های اساسی و حیاتی در پروژه های ساخت وساز محسوب می شود، به ویژه در صنایع حساس و پر ریسکی مانند نفت و گاز که وقوع حوادث می تواند پیامدهای جبران ناپذیری بر منابع انسانی، مالی و محیط زیستی داشته باشد. اجرای اثربخش برنامه های ایمنی، نه تنها از بروز سوانح جلوگیری می کند، بلکه موجب بهبود کیفیت، افزایش بهره وری و کاهش هزینه های پروژه نیز می گردد. با این رویکرد، هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی و ارزیابی عوامل کلیدی موفقیت در اجرای برنامه های ایمنی در پروژه های ساخت وساز صنعت نفت و گاز است. در این راستا، شرکت مهندسی و ساخت تاسیسات دریایی ایران به عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است تا با بررسی عمیق تر شرایط و چالش های اجرایی، راهکارهای علمی و کاربردی برای بهبود عملکرد ایمنی ارائه شود. مواد و روش ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از منظر روش گردآوری داده ها، پیمایشی است و در بازه زمانی تیر تا شهریور ۱۴۰۳ انجام پذیرفت. به منظور جمع آوری داده های موردنیاز، از ترکیب دو ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسش نامه استفاده شد. برای شناسایی عوامل اولیه، ابتدا به مرور نظام مند مطالعات پیشین درزمینه ی ایمنی پروژه های ساخت و ساز پرداخته شد. سپس این عوامل در قالب پرسش نامه ای طراحی و در اختیار خبرگان صنعت قرار گرفت. خبرگان از طریق روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند، به گونه ای که ابتدا با چند متخصص دارای سابقه مستقیم در حوزه ایمنی مصاحبه شد و سپس با توصیه ایشان، سایر خبرگان مرتبط شناسایی و وارد مطالعه گردیدند. در این پژوهش، ابتدا عوامل کلیدی از طریق مطالعه تحقیقات پیشین شناسایی شده و سپس با استفاده از تکنیک دیمتل روابط بین این عوامل تحلیل شد. محاسبات مربوط به تجزیه و تحلیل داده ها نیز در نرم افزار اکسل انجام پذیرفت.
نتایج و بحث: یافته های تحلیل دیمتل نشان داد که در میان ابعاد اصلی شناسایی شده، دو بعد مشارکت کارکنان و مدیریت ایمنی به دلیل داشتن مشخصه عنوان عوامل علی شناخته شدند که نقشی تعیین کننده در جهت دهی به سایر مولفه ها دارند. در مقابل، سیستم پیشگیری و کنترل ایمنی و تعهد ایمنی به عنوان عوامل معلول معرفی شدند که بیش ترین تاثیر را از سایر ابعاد دریافت می کنند. علاوه بر این، نتایج نشان داد که تعهد ایمنی با ضریب اهمیت ۱۷۷/۴، نقش محوری و مهمی در موفقیت برنامه های ایمنی ایفا کرده و به عنوان مهم ترین مولفه در بین سایر عوامل مورد تاکید قرار گرفت. پس از آن نیز سیستم پیشگیری و کنترل ایمنی، مدیریت ایمنی، و مشارکت کارکنان به ترتیب با ضرایب اهمیت ۱۵۴/۴، ۹۳۶/۳ و ۰۶۱/۳ در رتبه های بعدی قرار گرفتند.
نتیجه گیری: این پژوهش با ارائه بینش های عملی و نظری، بر اهمیت توجه به تعهد سازمانی به ایمنی و تقویت فرهنگ مشارکت جویانه در بین کارکنان تاکید دارد. نتایج حاصل می تواند به مدیران، تصمیم گیرندگان و سیاست گذاران در حوزه ایمنی پروژه های نفت و گاز کمک کند تا با شناسایی نقاط کلیدی مداخله، به ارتقاء عملکرد ایمنی، کاهش ریسک ها و افزایش پایداری پروژه های ساخت و ساز بپردازند.

کلیدواژه ها:

برنامه های ایمنی ، عوامل کلیدی موفقیت ، پروژه های ساخت وساز ، روش دیمتل ، صنعت نفت و گاز