واکاوی مفاهیم وجودی و سازوکارهای دفاعی در برابر اضطراب مرگ در دو رمان روان شناختی سالمرگی و آناتومی افسردگی

مرگ و اضطراب برآمده از مرگ آگاهی، از دیرباز، خارخار جان آدمی بوده است. اگزیستانسیال دانشی است که می کوشد مواجهه درست و پذیرش دغدغه های وجودی را به مراجعان بیاموزد و اضطراب آن ها را به ویژه در برابر مرگ کاهش دهد. رمان و ساختار توصیفی آن می تواند در رویکرد پدیدارشناختی موجود در این مکتب روانکاوی قابل توجه باشد. در این مقاله دو رمان روان شناختی ازدهه های هشتاد و نود ادبیات معاصر ایران، از نظر دغدغه های وجودی و سازوکارهای دفاعی بررسی شده است و نویسندگان به شیوه تحلیل محتوای کیفی کوشیده اند تا در این جستجو تفاوت نگاه پدیدآورندگان این آثار را حوزه مسائل وجودی بازنمایی کنند. نتایج نشان می دهد از میان مولفه های اگزیستانسیال در داستان سالمرگی، بیشتر به مرگ اندیشی و اضطراب و ترس ناشی از مواجهه با آن توجه شده است و در داستان آناتومی افسردگی، دغدغه اضطراب مواجهه با مرگ، آزادی انتخاب و پوچی بیشترین نمود را داشته است. از وجوه اشتراک هر دو متن، اعتقاد شدید به پیشگویی، باورهای مذهبی، تعبیر خواب و بدقدمی است که درواقع انعکاسی از مکانیسم های دفاعی در برابر ترس و اضطراب ناشی از مرگ هستند. به نظر می رسد در خوانش این آثار، آشنایی با دغدغه های مهم وجودیو آگاهی از مکانیسم های دفاعی که در روان درمانی اگزیستانسیال مورد توجه است، به درک بهتر رفتار شخصیت های داستانی کمک می کند و شناخت آدمی و درک کنش های او را ممکن تر می سازد.

کلیدواژه ها:

روان درمانی اگزیستانسیال ، دغدغه های وجودی ، مرگ و مرگ اندیشی ، رمان معاصر ، اصغر اللهی ، محمد طلوعی