بررسی فنی روکش فلزی و شیوه طلاکاری در اصلی مدرسه چهارباغ اصفهان

مدرسه مادرشاه یا چهارباغ اصفهان یکی از شاهکارهای هنری بر جای مانده از دوره صفوی است که مجموعه ای از هنرهای گوناگون در ساخت آن به­ کار رفته است. یکی از شاخصه های مهم این مدرسه تاریخی در  ورودی اصلی آن است که بر زیبایی و عظمت مدرسه افزوده­ است. مطالعاتی که روی این اثر انجام گرفته بیشتر شامل مطالعات تاریخی، بررسی نقوش و کتیبه خوانی است و تاکنون نتایج یک بررسی فنی و علمی در خصوص آن منتشر نشده ­است. هدف از انجام این پژوهش شناسایی روکش فلزی در مدرسه و روش ساخت آن و همچنین مطالعه روش طلاکاری مورد استفاده در تزیین بخش هایی از سطح آن است. در همین راستا، پرسش­ های این پژوهش آن است که روکش فلزی در مدرسه چهارباغ اصفهان از چه جنسی ساخته شده، با چه روشی تولید گردیده و طلاکاری بخش­ های تزیینی آن به چه شیوه­ای انجام گرفته ­است؟برای این منظور ابتدا بررسی جزییات سطح اثر در محل با بزرگ نمایی هایی بیشتر انجام­ گرفت. سپس مطالعات آزمایشگاهی با استفاده از میکروسکوپ نوری (OM)، میکروسکوپ الکترونی روبشی نشر میدانی مجهز به طیف سنج تفکیک انرژی (FESEM-EDS) انجام­ شد. نتایج به دست­ آمده از بررسی ها نشان داد که بدنه اصلی در از فلز نقره تقریبا خالص ساخته شده ­­است. مقادیر بسیار کم از عناصر مس و سرب، در حدود ۱ درصد، نیز در ترکیب روکش نقره ای در شناسایی ­شد. این مقدار کم امکان چکش کاری و ساخت ورق را فراهم کرده­ است. علاوه بر این وجود آخال های اکسیدی در ورق نقره، استفاده از عملیات حرارتی (تابکاری) در فرایند ساخت آن را نشان می دهد. وجود جیوه در لایه طلا و همچنین زیر لایه طلا (سطح مشترک نقره و طلا) نشان داد که تزیینات طلایی روی بخش های مختلف روکش نقره ای به روش ملغمه ای (جیوه ای) اجرا شده­ است که مشابه روش به کار رفته برای طلاکاری در مسجد جامع عباسی اصفهان، دیگر نمونه متعلق به دوره صفوی، است.

کلیدواژه ها:

در نقره ای ، مدرسه چهارباغ اصفهان ، دوره صفویه ، طلاکاری ملغمه ای ، میکروسکوپ الکترونی روبشی