بررسی سازگاری رقم های مختلف صنوبرهای تاج باز در استان مازندران

سابقه و هدف: آزمایش های سازگاری و بررسی مشخصات رویشی با رقم های مختلف جنس صنوبر (Populus L.) برای تعیین مناسب ترین آن ها در شرایط مختلف بوم شناسی، مهم است. زیرا این جنس دارای گونه، کولتیوار، واریته و رقم های زیادی است. ازطرفی، به دلیل سهولت دورگه پذیری آن، قابلیت تولید رقم های جدید دارد که با ایجاد شرایط سازگاری می توان صفات مناسب را به نسل بعد منتقل کرد. رقم های صنوبر دلتوئیدس (P. deltoides W.Bartram ex Marshall)، اورآمریکن (P. x euramericana (Dode) Guinier) و اینترآمریکن (P. x interamericana Brockh.) از مهم ترین رقم های صنوبر تاج باز هستند که با شرایط اقلیمی کشور ایران به ویژه شمال کشور، سازگاری خوبی از خود نشان داده اند. پژوهش پیش رو با هدف تعیین وضعیت سازگاری رقم های مختلف صنوبر تاج باز در استان مازندران انجام شد.مواد و روش ها: آزمایش های سازگاری کلن های صنوبر از رقم های تاج باز در اراضی ایستگاه تحقیقات جنگل و مرتع چمستان انجام شد. برای این منظور، ۱۵ رقم تاج باز از صنوبرهای دلتوئیدس، اورآمریکن و اینترآمریکن با فاصله کاشت ۴×۴ متر مربع در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی (RCBD) با سه تکرار بررسی شدند. صفات قطر برابر سینه، ارتفاع، تعداد ساقه اصلی، تولید سالانه چوب، حساسیت به آفات و بیماری ها و کیفیت تنه بین رقم های مورد نظر پس از ده سال مقایسه شدند.نتایج: براساس نتایج تجزیه واریانس، بین رقم های تاج باز ازنظر زنده مانی و قطر برابر سینه با احتمال ۹۹ درصد و ارتفاع و تولید سالانه چوب با احتمال ۹۵ درصد، اختلاف معنی دار وجود داشت، اما ازنظر حساسیت به آفات و بیماری ها، تعداد ساقه اصلی و درجه کیفی تنه، اختلاف معنی دار مشاهده نشد. مقایسه میانگین ها نشان داد که رقم P. d. ۶۳/۱۰ با زنده مانی ۹۲ درصد و متوسط رویش حجمی سالانه ۲۳/۲۳ متر مکعب در هکتار و رقم P. d. ۶۷/۵۱ با قطر برابر سینه ۱۶/۲۲ سانتی متر و ارتفاع ۳/۲۲ متر، بیشینه صفات مذکور را به خود اختصاص دادند. کمینه این صفات در رقم P. x. ۵۶۱/۴۱ با زنده مانی ۴۸ درصد، ارتفاع ۵/۱۰ متر و متوسط رویش حجمی سالانه ۹/۱ متر مکعب در هکتار و نیز P. x. ۸۷m.۱۱۹ با قطر ۵/۱۰ سانتی متر مشاهده شد. به این ترتیب در میان صنوبرهای تاج باز مورد مطالعه ازنظر تولید سالانه چوب در واحد سطح، رقم های P. d. ۶۳/۱۰، P. d. ۷۳/۵۱ و P. d. ۶۷/۵۱ در گروه برتر و رقم های P. x. ۸۷m.۱۱۹ و P. x. ۵۶۱/۴۱ با کمترین تولید در گروه آخر قرار گرفتند. P. x interamericana با ۳/۲۳ درصد و P. x. triplo ۳۷/۶۱ و P. x canadensis Pacher، با ۲۵ درصد درختان آلوده به آفات، مقاوم ترین رقم ها از این نظر بودند. بیشترین آلودگی به آفات و بیماری ها نیز در P. d. ۷۳/۵۱ و P. d. ۶//۵۵ به ترتیب با آلودگی ۵۰ و ۳/۴۸ درصد مشاهده شد.نتیجه گیری کلی: به طورکلی، نتایج نشان داد که بین رقم های صنوبر تاج باز مورد مطالعه در ناحیه جلگه ای مازندارن، دلتوئیدس ها، میانگین رویش قطری، ارتفاعی و حجمی بیشتری داشتند. توصیه می شود که در ناحیه جلگه ای هیرکانی مانند چمستان از رقم های تاج باز صنوبر سازگار و پرتولید ازجمله P. d .۶۳/۱۰ با هدف توسعه زراعت چوب استفاده شود. برای پژوهش های آینده نیز پیشنهاد می شود که صفات رویشی رقم های مختلف صنوبرهای تاج باز در ارتفاعات بالاتر از سطح دریا با نتایج این پژوهش مقایسه شوند.

کلیدواژه ها:

تولید چوب ، رقم صنوبر ، زنده مانی ، کیفیت تنه