کاربرد فناوری نانو در انتقال دارو از راه بینی به مغز در درمان آلزایمر: مروری بر پیشرفت های اخیر، فرصت ها و چالش ها

بیماری آلزایمر یکی از شایع ترین اختلالات نورودژنراتیو است که درمان موثر آن به دلیل وجود سد خونی-مغزی، چالش های قابل توجهی دارد. مسیر بینی به مغز به عنوان یک راه نوین و غیر تهاجمی، امکان عبور مستقیم دارو از طریق اپی تلیوم بینی به سیستم عصبی مرکزی را فراهم می سازد. در این راستا، نانوفرمولاسیون های دارویی به ویژه با ویژگی های هوشمند و هدفمند، نقش بسزایی در بهبود انتقال دارو ایفا می کنند. پلیمرهای کاتیونی نظیر کیتوزان، نانوذرات پلیمری، نانوژل ها، لیپوزوم ها و نانوذرات لیپیدی جامد از جمله سامانه های موفق برای این مسیر هستند. اصلاح سطح نانوذرات با لیگاندهایی مانند آپوترانسفرین و لاکتوفرین، امکان هدف گیری نورون های خاص را افزایش می دهد. همچنین نانوحامل های پاسخگو به pH، آنزیم یا دما، رهایش کنترل شده و اختصاصی دارو در محیط پاتولوژیک مغز را ممکن می سازند. این سامانه ها در تحویل داروهای ضدآمیلوئید، مهارکننده های کیناز، آنتی اکسیدان ها، فاکتورهای نوروتروفیک و siRNA موثر بوده اند. آزمون های سمیت، نفوذپذیری، رهایش، فارماکوکینتیک و آزمون های رفتاری، اثربخشی این فرمولاسیون ها را در مدل های آلزایمر تایید کرده اند. در کنار این پیشرفت ها، چالش هایی نظیر پایداری فرمولاسیون، تفاوت مدل های حیوانی با انسان، و پاک سازی سریع مخاطی باقی مانده است. با این حال، تلفیق نانوفناوری با مدل های ارگان-روی-چیپ و هوش مصنوعی، افق های نوینی برای درمان هدفمند و ایمن آلزایمر از مسیر بینی به مغز می گشاید.

کلیدواژه ها:

نانوفناوری ، بیماری آلزایمر ، نانوفرمولاسیون های دارویی ، سد خونی-مغزی ، نانوذرات فلزی.