معرفی عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی موثر بر راهبردهای دفاعی

راهبردهای دفاعی مدرن تحت تاثیر پیچیدگی عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی شکل می گیرند که درک و توجه به آن ها برای تضمین امنیت ملی ضروری است. در سال های اخیر تحقیقات گسترده ای در خصوص ارائه راهبرد دفاعی انجام شده است که در آن ها شناسایی عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی موثر در راهبرد دفاعی شاکله اصلی کار تحقیقاتی بوده است؛ درصورتی­که تمامی آن ها از یک مدل ثابت که در سال ۱۳۸۶ توسط دکتر حافظ نیا، دکتر افشردی و دکتر رشید ارائه شده است، الگو گرفته اند؛ حال اینکه با گذشت زمان و عوض شدن ماهیت جنگ ها و پویایی عوامل ژئوپلیتیکی، شناسایی این عوامل ضروری است. از طرفی تاکنون در خصوص ژئواستراتژی نیز تعریف واحدی وجود نداشته و در معرفی عوامل ژئواستراتژیکی نیز اقدامی صورت نگرفته است. این تحقیق با هدف شناسایی و توسعه عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی موثر بر راهبرد دفاعی انجام گردید. روش تحقیق توصیفی- توسعه ای و روش اجرای آن کیفی با استفاده از داده های کتابخانه ای و مصاحبه با خبرگان است. برابر نتایج به دست آمده، ۸ عامل ژئوپلیتیکی شامل: عامل نظامی (۳۹ شاخص)، عامل اقتصادی (۳۱ شاخص)، عامل سیاسی (۲۳ شاخص)، عامل جغرافیایی (۲۲ شاخص)، عامل امنیتی (۹ شاخص)، فرهنگی (۹ شاخص)، عامل اجتماعی (۸ شاخص) و عامل علم و فناوری (۴ شاخص) شناسایی و مورد تایید قرار گرفت. ضمن اینکه برابر اجماع نظر نخبگان، اگر عوامل ژئوپلیتیکی در وسعت جهانی نقش ایفا نماید می توانند به عامل ژئواستراتژیکی تبدیل شوند.

کلیدواژه ها:

ژئوپلیتیک ، ژئواستراتژیک ، عوامل ژئوپلیتیک ، عوامل ژئواستراتژیک ، راهبرد دفاعی