نقد جامعه شناختی کشمکش های بازتاب یافته در حکایت های کلیله و دمنه

بازتاب گونه های مختلف کشمکش در آثار ادبی، نشان دهنده نوع نگاه هنرمند به جامعه، شناخت علایق مردم روزگار، چگونگی ارتباط بین وضعیت اجتماعی و فرهنگی با فراز و فرودهای داستان و نمایش کشمکش های غالب در هر دوره تاریخی است. در این پژوهش، گونه های مختلف کشمکش و علل و پیامدهای اجتماعی آن ها در کلیله ودمنه بر اساس روش اسنادی بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد بیشترین کشمکش ها در این اثر، بین انسان با انسان بوده و بیشتر بر جنبه فرافردی و بعد جسمانی آن ها تاکید شده است. این امر، نشان دهنده اهمیت تعاملات اجتماعی و ملموس سازی روابط بین فردی و برجسته سازی مشکلات مشاغل جامعه است. چهار عامل سکونتگاه، ثروت، نیرنگ و شیوه تعامل زن و شوهر، اهمیت بیشتری در ایجاد کشمکش ها داشته اند. برجستگی عوامل اقتصادی و نیرنگ ، به سبب آشفتگی های اقتصادی و اجرای سیاست های تفرقه افکنانه از جانب سلاطین ترک است. بیشترین کشمکش بر سر سه ارزش خیانت در برابر اعتماد، عشق به خانواده در برابر حفاظت از پادشاهی و حفظ جان در برابر تامین غذا ایجاد شده است. در حوزه طبقات اجتماعی، بیشتر کشمکش طبقه پیشه وران و پایین دست جامعه برجسته شده و اغلب کشمکش ها، بین جنس مذکر بوده است. چشمگیرترین عواملی که سبب برقراری نظم ابتدایی یا دگرگونی جریان کشمکش-ها شده اند، نیروی خرد، قدرت جسمانی و پایگاه سیاسی-اجتماعی بوده است. برجستگی عامل خرد، نشان دهنده تلاش، برای بیدارکردن ملتی است که در اثر فشارهای حکومت، به امور خرافی پرداخته-اند و توجه به عامل قدرت جسمانی، می تواند تعریضی به خوی جنگ طلب حاکمان داشته باشد.

کلیدواژه ها:

کلیله و دمنه ، کشمکش ، نقد جامعه شناختی ، هنجار ، جنسیت