تاثیر آموزه های اسلامی در طراحی شهری و معماری مسکونی سکونتگاه های گذشته؛ مطالعه موردی قلعه مورچه خورت اصفهان

معماری و بافت­های مسکونی دوره اسلامی تحت تاثیر عواملی چون؛ شرایط جغرافیایی، ویژگی­های دوره­ای، مقاصد سیاسی، بنیه اقتصادی، فن­آوری و آداب و رسوم اجتماعی اشکال متفاوتی یافته است. علیرغم این موضوع، وجوه اشتراک و تشابهات زیادی در این فضاها دیده می­شود که  برگرفته از روح، اندیشه و اعتقادات اسلامی بوده و بر همین اساس وصف اسلامی بر این آثار اطلاق گردیده است. امروزه به واسطه عوامل مختلفی نظیر: تخریب، نوسازی، تاثیر مدرنیسم و تمدن غرب، مصادیق این اندیشه در حال محو شدن از کلیت فضاهای شهری و مسکونی دوره اسلامی بوده است. به منظور شناخت این مصادیق در مقاله حاضر، قلعه مورچه­خورت واقع در ۵۰ کیلومتری شمال اصفهان که به واسطه عدم نوسازی و تخریب فضاها، هویت و اصالت اولیه خود را حفظ کرده و از این حیث نمونه­ای سالم و کم نظیر محسوب گشته به عنوان مطالعه موردی، کانون توجه و تحقیق قرار گرفته است. روش مورد استفاده در این پژوهش، توصیفی­_تحلیلی بوده و یافته­های آن عمدتا بر اساس داده­های بدست آمده از بررسی های میدانی استوار گردیده است. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق، اندیشه و اعتقادات اسلامی با مصادیقی همچون؛ انسجام درون شهری، حسن همجواری، سازگاری با محیط، صیانت از حریم خصوصی و توجه عمیق به شعائر الهی در وجوه مختلف فضاهای شهری مورچه­خورت از قبیل اشکال، کیفیت و کمیت معابر ارتباطی، پلان، جهت ساختمانی، جهت ورودی، ترکیب بندی ورودی، چگونگی تزیینات بکار رفته در منازل مسکونی و نوع و نحوه ارتباطات فضایی و سازمان فضایی، تاثیرات اساسی و تعیین کننده­ای داشته است.

کلیدواژه ها:

قلعه مورچه خورت ، بافت شهری ، معماری اسلامی ، تحلیل کالبدی ، آموزه های دینی