ارزیابی پتانسیل ریسک اکولوژیکی و زیست محیطی فلز سنگین کادمیوم در خاک (مطالعه موردی: اراضی شهرری، استان تهران)

آلودگی خاک به فلزات سنگین، به ویژه کادمیوم (Cd)، یکی از چالش های جدی زیست محیطی است که تاثیرات منفی قابل توجهی بر اکوسیستم ها و سلامت انسان دارد. این مطالعه به ارزیابی پتانسیل ریسک اکولوژیکی و زیست محیطی فلز کادمیوم در بخشی از  اراضی منطقه شهرری استان تهران می پردازد. در این راستا، نمونه برداری از ۴۱ نقطه در عمق ۰ تا ۲۰ سانتی متری خاک انجام شد و غلظت کل عنصر کادمیوم با استفاده از دستگاه طیف سنجی نشری اتمی پلاسمای جفت شده القایی (OES–ICP) پس از هضم نمونه ها با آکوا رجیا مطابق استانداردEPA ۳۰۵۰B  مورد اندازه گیری قرار گرفت. نتایج نشان داد که میانگین غلظت کادمیوم برابر با ۷۹/۰ میلی گرم بر کیلوگرم بوده و دامنه تغییرات آن بین ۱۷/۰ تا ۰۵/۲ میلی گرم بر کیلوگرم قرار دارد که این مقادیر پایین تر ازحد مجاز استانداردهای سازمان محیط زیست در ایران است. برای ارزیابی آلودگی، شاخص های زیست محیطی شامل زمین انباشتگی (Igeo)، فاکتور آلودگی (CF)، فاکتور غنی شدگی (EF) و پتانسیل ریسک اکولوژیکی (ER) محاسبه شد. شاخص زمین انباشتگی با دامنه تغییرات (۷۷/۲-۸۲/۰-)، پتانسیل ریسک اکولوژیکی با کمینه و بیشینه (۵۰/۳۰۷-۵۰/۲۵)، شاخص غنی شدگی با دامنه تغییرات (۵۷/۸-۶۹/۰) و فاکتور آلودگی نیز با دامنه تغییرات (۲۵/۱۰-۸۵/۰) نشان دهنده وضعیت آلودگی متوسط تا نسبتا زیاد اکثر نمونه های خاک به عنصر کادمیوم در منطقه مورد بررسی هستند. تحلیل این چهار شاخص به همراه بازدیدهای میدانی از منطقه، تاییدکننده این واقعیت است که فعالیت های انسانی تاثیر قابل توجهی در افزایش غلظت این فلز سنگین در خاک های سطحی منطقه دارند .این مطالعه بر لزوم مدیریت صحیح آبیاری و کوددهی تاکید دارد تا از انباشت فلزات سنگین جلوگیری شود. همچنین، نتایج به وضوح نشان دهنده تاثیر فعالیت های صنعتی و کشاورزی بر افزایش غلظت کادمیوم در خاک های منطقه است، که می تواند عواقب جدی برای سلامت انسان و محیط زیست داشته باشد. باتوجه به یافته ها، اقدامات فوری برای کاهش آلودگی و حفاظت از منابع خاک ضروری است.

کلیدواژه ها:

کادمیوم ، آلودگی خاک ، ارزیابی پتانسیل ریسک اکولوژیکی ، شاخص های زیست محیطی ، سلامت انسان