ارزیابی کمی منابع آب زیرزمینی و ارتباط آن با تغییرات کاربری اراضی و عوامل اقلیمی (مطالعه موردی: دشت چمچمال)

هدف: هدف این مطالعه تجزیه وتحلیل الگوی فضایی و زمانی سطح آب زیرزمینی با استفاده از روش های زمین آماری، بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی کاربری اراضی و تاثیر آن بر میزان نوسانات تراز آب زیرزمینی و بررسی عوامل هیدرولوژیکی نظیر خشکسالی هواشناسی و زیرزمینی و تاثیر این عوامل بر سطح آب زیرزمینی است.  روش پژوهش: در این تحقیق تغییرات کاربری اراضی و نوسانات اقلیمی به عنوان مهم ترین عوامل انسانی و محیطی کاهش سطح آب های زیرزمینی ارزیابی و سپس ارتباط این عوامل با سطح آب زیرزمینی دشت بیستون در یک دوره ۲۵ساله آماری بررسی شد.  برای این منظور نقشه کاربری اراضی در سه دوره زمانی ۱۹۹۰، ۲۰۰۳ و ۲۰۱۵، از تصاویر سنجنده های TM، ETM+ و OLI ماهواره لندست و با استفاده از روش طبقه بندی نظارت شده حداکثر احتمال  به دست آمد. آمار سطح ایستابی ۲۱ حلقه چاه پیزومتری، با استفاده از روش زمین آماری کریجینگ معمولی (OK) با کمترین میزان RMSE و MBE استفاده شد. برای تعیین دوره های خشکسالی و ترسالی از شاخص SPI و GRI استفاده شد. برای بررسی ارتباط بین تغییرات سطح آب زیرزمینی و تغییرات کاربری اراضی، از هم پوشانی و تلفیق نقشه تغییرات کاربری اراضی در دوره آماری موردمطالعه و نقشه تغییرات کمی افت سطح ایستابی در همین سال ها استفاده شد.  یافته ها: بر اساس نتایج این مطالعه وسعت اراضی کشاورزی، مسکونی و صنعتی به ترتیب دوبرابر، بیش از دوبرابر و بیش از هشت برابر شده است. همچنین افت سطح آب زیرزمینی در بیشتر نقاط دشت و بیشینه آن معادل ۲۲ متر در قسمت جنوب غربی دشت برآورد شده است. سطح تراز آب در منطقه روند نزولی داشته و متوسط افت تراز آب زیرزمینی در سطح منطقه حدود هفت متر برآورد شده است. باتوجه به ضریب همبستگی پیرسون بین داده های میانگین تغییرات سطح ایستابی و میانگین بارندگی، روند کلی فراز و نشیب های دو منحنی بارندگی و تراز آبخوان دشت هم زمان و با تاخیر دو ماهه اتفاق افتاده است.  نتیجه گیری: بهره برداری های بی رویه از منابع آب زیرزمینی در هنگام وقوع خشکسالی میزان افت را تشدید نموده و موجب شده است تا در دوره ترسالی هم جبران نشود و روند نزولی پایداری پدید آید.

کلیدواژه ها:

سطح آب زیرزمینی ، طبقه بندی نظارت شده ، شاخص خشکسالی ، زمین آمار ، دشت بیستون