مدرسه و آموزش مسئولیت اجتماعی

در جهان امروز که با چالش های پیچیده ای چون بحران های زیست محیطی، نابرابری اجتماعی و گسترش فضای مجازی مواجه است، آموزش مسئولیت اجتماعی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین تربیت شهروندان آگاه و مشارکت جو، اهمیت روزافزونی یافته است. مدرسه، به عنوان یکی از نهادهای اصلی اجتماعی ساز، نقشی کلیدی در شکل گیری نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای مسئولانه در دانش آموزان ایفا می کند. هدف این مقاله، بررسی نقش مدرسه در آموزش و نهادینه سازی مسئولیت اجتماعی با تمرکز بر رویکردهای نوین تربیتی، و ارائه راهکارهایی برای ارتقاء اثربخشی این آموزش در نظام آموزشی ایران است.این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای تفسیری انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساخت یافته با ۲۰ نفر از معلمان، مدیران و دانش آموزان مدارس متوسطه در سه منطقه آموزشی گردآوری شده و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردیده اند. تحلیل داده ها نشان داد که آموزش مسئولیت اجتماعی در مدرسه تحت تاثیر سه مولفه اصلی قرار دارد: (۱) الگوهای رفتاری معلمان و کارکنان مدرسه، (۲) طراحی برنامه های آموزشی مشارکتی، داوطلبانه و اخلاق محور، و (۳) تعامل فعال مدرسه با جامعه محلی و خانواده ها.از جمله نوآوری های این مقاله می توان به پیشنهاد طراحی «کارنامه مسئولیت اجتماعی» برای ارزیابی رفتارهای اجتماعی دانش آموزان، تلفیق آموزش رسمی با فعالیت های عملی نظیر پروژه های محیط زیستی، آموزش سواد رسانه ای، و بازی های آموزشی مبتنی بر مسئولیت پذیری اشاره کرد. همچنین، مقاله بر ضرورت بازنگری در سیاست های آموزشی و گنجاندن آموزش مسئولیت اجتماعی به عنوان یک مولفه مستقل در برنامه درسی مدارس تاکید دارد. یافته های این پژوهش می تواند به سیاست گذاران، برنامه ریزان آموزشی و فعالان حوزه تربیت کمک کند تا مسیر تربیت شهروندانی مسئول، اخلاق مدار و مشارکت جو را هموارتر سازند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت اجتماعی ، مدرسه ، آموزش مشارکتی ، تربیت شهروندی ، برنامه درسی ، آموزش اخلاقی ، سواد رسانه ای ، روش کیفی ، تحلیل محتوای تفسیری