بررسی اثر رویشگاه بر درصد اسانس و اجزای آن در اندام های مختلف مریم گلی تماشایی (Salvia hydrangea DC. ex Benth.) در استان اصفهان

جنس مریم گلی یکی از بزرگ ترین و با ارزش ترین جنس های گیاهی تیره نعنائیان در جهان می باشد. در کشور ایران ۵۸ گونه از این جنس رویش دارد که دارای خواص دارویی بوده و در طب سنتی مورد استفاده قرار می گیرند. در این مطالعه درصد و اجزای تشکیل دهنده اسانس در اندام های هوایی گل و برگ-ساقه گونه مریم گلی تماشایی (Salvia hydrangea) مورد مطالعه قرار گرفت. بدین منظور، چهار اکوتیپ مختلف مریم گلی تماشایی از محل رویشگاه های طبیعی واقع در شهرستان های سمیرم و فریدون شهر در استان اصفهان، در قالب طرح کاملا تصادفی جمع آوری شدند. از گل و برگ-ساقه این گیاه به طور جداگانه توسط دستگاه کلونجر اسانس گیری شد. ترکیبات اسانس حاصله با استفاده از دستگاه گاز کروماتوگراف–طیف سنج جرمی (GC/MS) تجزیه و شناسایی شدند. درصد اسانس گل در ۴ اکوتیپ در محدوده ۲/۰ درصد تا ۵/۰ درصد و درصد اسانس برگ-ساقه در ۴ اکوتیپ در محدوده ۰۴/۰ درصد تا ۱/۰ درصد وزنی-وزنی به دست آمد. درصد اسانس در نمونه های گل (۵/۰- ۱۳/۰ درصد) بیشتر از نمونه های برگ-ساقه(۱/۰- ۰۴/۰ درصد) بودند. در مجموع تعداد ۴۵ ترکیب در اسانس اندام های هوایی این گونه شناسایی شد و ترکیبات اصلی در اسانس شامل کاریوفیلن (۶۱/۱۳ درصد تا ۴۷/۳۰ درصد) و اکسیدکاریوفیلن (۲۲/۱ درصد تا ۶۶/۱۸ درصد) در بین اکوتیپ های مورد بررسی بودند. بخش عمده اسانس گل و برگ-ساقه این گیاه را سزکوئی ترپن های هیدروکربنه تشکیل می دادند، با این وجود تعداد و تنوع اجزای تشکیل دهنده اسانس اندام های مورد مطالعه تا حدودی با هم متفاوت بودند و بسته به نیاز و اهمیت هر یک از اجزای تشکیل دهنده اسانس در صنایع مختلف غذایی و دارویی، می توان از اکوتیپ های  با ترکیب اسانسی مورد نظر استفاده نمود.

کلیدواژه ها:

اسانس ، سزکوئی ترپن ها ، کاریوفیلن و مریم گلی تماشایی