مسئولیت مدنی و کیفری ناشی از نقض دادههای شخصی در سیستمهای مبتنی بر هوش مصنوعی

با رشد روزافزون فناوری های نوین به ویژه سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی (AI)، شیوه های جمع آوری، ذخیره سازی، تحلیل و بهره برداری از داده های شخصی دستخوش تحولات عمیقی شده است. سیستم های هوش مصنوعی امروزه قادرند حجم گسترده ای از داده های کاربران را در بازه ای کوتاه تحلیل کرده و الگوهای رفتاری، علایق و اطلاعات حساس را شناسایی کنند. این توانمندی، در کنار نبود نظارت های حقوقی کافی و شفاف، موجب افزایش نگرانی ها نسبت به نقض حریم خصوصی افراد، سواستفاده از داده ها و حتی تصمیم گیری های تبعیض آمیز مبتنی بر داده های شخصی شده است.در این مقاله، تلاش شده است تا ابعاد مختلف مسئولیت های مدنی و کیفری ناشی از نقض داده های شخصی توسط سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی مورد بررسی قرار گیرد. رویکرد تحلیلی مقاله مبتنی بر مقایسه تطبیقی بین نظام حقوقی ایران، اتحادیه اروپا (با تمرکز بر مقررات GDPR)، و ایالات متحده آمریکا است. بررسی ها نشان می دهد که در نظام حقوقی ایران، مقررات شفاف و مستقلی در زمینه حفاظت از داده های شخصی و مسئولیت های ناشی از نقض آن ها در بستر فناوری های نوین وجود ندارد و قوانین پراکنده و سنتی همچون قانون مجازات اسلامی یا قانون تجارت الکترونیکی پاسخگوی نیازهای نوظهور نیستند.نتایج نشان می دهد که نبود تعریف دقیق از داده های شخصی، عدم تفکیک میان مسئولیت تولیدکنندگان و بهره برداران از سیستم های هوش مصنوعی، و فقدان ضمانت اجرای کارآمد حقوقی، چالش های جدی را در مسیر احقاق حقوق اشخاص متضرر ایجاد کرده است. ازاین رو، بازنگری در قوانین داخلی و بهره گیری از تجارب نظام های پیشرو در زمینه مقررات گذاری حفاظت داده ها، امری ضروری تلقی می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، داده های شخصی ، مسئولیت مدنی ، مسئولیت کیفری ، حریم خصوصی ، قوانین ایران ، GDPR ، امنیت داده ها ، حقوق فناوری اطلاعات