تحلیل محتوای کتب درسی پنجم ابتدایی بر اساس میزان توجه به نقش های جنسیتی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتب درسی پنجم ابتدایی بر اساس میزان توجه به نقش های جنسیتی بود. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کمی صورت گرفت. جامعه پژوهش کلیه کتاب های درسی دوره دوم ابتدایی (پایه پنجم) در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. نمونه گیری به روش سرشماری انجام گرفت و نمونه در مجموع شامل هفت کتاب بود. در پژوهش حاضر واحد تحلیل هر یک از (پاراگراف، تصویر و فعالیت) به عنوان واحدهای شمارش شده کتاب های مورد بررسی به تفکیک در نظر گرفته شدکه در مجموع ۸۶۴ صفحه مورد تحلیل قرارگرفت. ابزار پژوهش چکلیست بود. برای تاییدروایی ابزار این پژوهش، چک لیست (سیاهه) تهیه شده توسط پژوهشگر در اختیار سه تن از متخصصان و نیز ۶ تن از آموزگاران پایه پنجم قرار گرفت و آنان نیز معتبر بودن سیاهه را با توجه به اهداف و سوالات پژوهش تایید نمودند. پایایی ابزار از طریق کدگذاری مجدد سنجیده شد که بر اساس میزان توافق بین دوکدگذار برابر با ۸۶ % محاسبه شد. پس از تجزیه و تحلیل یافته های حاصل از تحلیل محتوای هفت کتاب پایه پنجم نشان داد که نقش مردان در محتوای کتاب های درسی پایه پنجم ابتدایی بسیار پررنگ تر از زنان است. بررسی فراوانی اسامی و تصاویر مربوط به دو جنس در این کتاب ها، حاکی از آن است که تعداد اسامی و تصاویر مربوط به مردان به طور قابل توجهی بیشتر از زنان است. محتوای کتاب های درسی پایه ی پنجم ابتدایی نشان دهنده ی نابرابری های جدی در نمایش نقش های جنسیتی در بیرون از منزل است. این نابرابری ها می تواند به تقویت کلیشه های جنسیتی و عدم توجه به توانمندی های زنان در جامعه منجر شود؛ بنابراین، ضرورت دارد که متولیان تالیف و بازنگری کتاب های درسی، با رویکردی جنسیت محور به این موضوع بپردازند و محتوای این کتاب ها را به گونه ای اصلاح کنند که تصویری متوازن و برابر از نقش زنان و مردان در جامعه ارائه دهد. این امر می تواند در تربیت نسلی دانش آموزان در جهت ایجاد نگرش مثبت و برابر نسبت به نقش های جنسیتی و فرصت های برابر برای آنان موثر باشد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، برابری جنسیتی ، تصویرسازی ، کتب درسی پنجم ابتدایی ، نقش های جنسیتی