اثر تمرین هوازی و محدودیت کالری بر نیمرخ لیپیدی، استئاتوز کبدی و تغییرات هورمونی در زنان یائسه ی مبتلا به کبد چرب غیر الکلی

سابقه و هدف: کمبود استروژن به ویژه بتا استرادیول در زمان یائسگی، یکی از دلایل ابتلا به کبد چرب و سندروم متابولیک و پیشرفت آن در زنان یائسه است. همچنین با توجه به تاثیر فعالیت ورزشی و تنظیم کالری دریافتی بر بهبود عوامل خطر ساز این بیماری، در این پژوهش اثر تمرین هوازی و محدودیت کالری بر نیمرخ لیپیدی، استئاتوز کبدی و تغییرات هورمونی در زنان یائسه ی مبتلا به کبد چرب غیر الکلی، مورد بررسی قرار گرفت.مواد و روشها: بیست و چهار زن مبتلا به کبد چرب غیر الکلی نوع به صورت داوطلبانه در این مطالعه شرکت کردند. آزمودنی ها به صورت تصادفی به ۳ گروه تمرین هوازی، محدودیت کالری و محدودیت کالری همراه با تمرین هوازی یا ترکیبی  تقسیم شدند. در گروه محدودیت کالری، ۲۵ درصد از انرژی مورد نیاز روزانه ی هر آزمودنی به مدت ۱۲ هفته کاسته شد. در گروه تمرین هوازی، ۲۵ درصد افزایش هزینه ی انرژی از طریق فعالیت ورزشی هوازی در نظر گرفته شد. فعالیت هوازی، به صورت دویدن بر روی نوارگردان بر اساس معادل سوخت و سازی  MET۶ (معادل ۶۵ تا ۸۰ درصد ضربان قلب ذخیره)، ۴ روز در هفته و به مدت ۱۲ هفته بود. همچنین در گروه ترکیبی، ۵/۱۲ درصد افزایش هزینه ی انرژی از طریق فعالیت هوازی و ۵/۱۲ درصد محدودیت کالری از طریق رژیم کم کالری در نظر گرفته شد. سطوح استروژن پلاسمایی و همچنین نیمرخ لیپیدی، انسولین و گلوکز ناشتا در نمونه ی سرم، ۴۸ ساعت پیش و پس از تمرین اندازه گیری شد.. اندازه گیری چربی کبدی با استفاده از روش الاستوگرافی ناحیه ی شکمی ناشتایی انجام شدیافته ها: پس از ۱۲ هفته میزان سطوح استروژن پلاسمایی و انسولین سرم در گروه های محدودیت کالری (به ترتیب %۹۱/۷-، %۲۳/۱۹-) و ترکیبی (به ترتیب %۰۳/۷-،%۶۵/۲۵-) نسبت به پیش آزمون کاهش معناداری داشتند ، اما در گروه تمرین هوازی تغییر معناداری مشاهده نشد. تنها در گروه ترکیبی میزان سطوح کلسترول (%۹۴/۷-) و تری گلیسرید (%۵۸/۹-) نسبت به پیش آزمون کاهش معناداری نشان داد(۰۵/۰p<). در میزان HDL در هیچ یک از گروه ها پس از ۱۲ هفته تغییر معناداری ایجاد نشد. در هر سه گروه تمرین هوازی، محدودیت کالری و ترکیبی نسبت به پیش آزمون کاهش معناداری در میزان سطوح LDL (به ترتیب ۴۱%/۲-، ۵۴%/۱-، ۲۷%/۲-)، گلوکز ناشتا (به ترتیب %۹۹/۱-، %۶۵/۵-، %۹۹/۶-)، شاخص مقاومت به انسولین (به ترتیب %۳۲/۱۱-، ۳۸%/۲۳-، ۹۶%/۳۰-)، و استئاتوز کبدی (به ترتیب %۵۰/۱۴-، %۲۲/۶-، %۹۰/۵-)، مشاهده شد (۰۵/۰p<).  نتیجه گیری: در مجموع با توجه به بهبود بهبود سطوح LDL، گلوکز، شاخص مقاومت انسولین و استئاتوز کبدی در هر سه گروه پژوهش حاضر، می توان نتیجه گرفت که ۱۲ هفته پروتکل تعادل منفی انرژی، روندی موثر در بهبود عوامل مرتبط با بیماری کبد چرب غیر الکلی در زنان یائسه به شمار می رود. با این وجود، تمرین هوازی همراه با محدودیت کالری می تواند به تغییرات موثرتری در بهبود ترکیب بدن،  نیمرخ لیپیدی و کنترل متابولیکی منجر شود و تمرینات هوازی در حفظ سطح استروژن و بهبود استئاتوز کبدی موثرتر است. لذا با توجه به کاهش سطوح استروژن در نتیجه ی تعادل منفی ناشی از محدودیت کالری، همچنین تاثیر توامان فعالیت ورزشی و محدودیت کالری بر بهبود عوامل خطرساز این بیماری، توصیه می شود از ترکیب تمرینات هوازی در کنار محدودیت کالری در روند درمان استفاده شود.

کلیدواژه ها:

تمرین هوازی ، محدودیت کالری ، مقاومت انسولینی ، کبد چرب غیر الکلی ، زنان یائسه