ساختارشناسی فضای باز و نیمه باز در خانه های بومی اقلیم گرم و مرطوب با تمرکز بر حیاط مرکزی و ایوان (مطالعه موردی: خانه های بندر کنگ)

خانه های اقلیم گرم و مرطوب در انتهای دوره قاجار و ابتدای پهلوی حول حیاط مرکزی شکل می گرفت. فضاها گرداگرد حیاط قرار می گرفتند و فضاهای اصلی مسکن با حیاط ارتباط مستقیم داشت. گونه شناسی در معماری و شهرسازی مفهومی کلیدی به حساب می آید و تحقیقات گسترده ای در این راستا صورت گرفته است. هدف از نگارش این مقاله مقایسه ی تطبیقی الگوی ساختاری فضاهای باز و نیمه باز در خانه های بومی بندر کنگ در جهت بررسی نوع نمونه های انتخابی است. برای رسیدن به نتیجه دقیق، موقعیت حیاط و ایوان یا ساباط نسبت به خانه سنجیده می شود. چگونگی ساختار کالبدی این عناصر نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی - تطبیقی و انتخاب ۱۷ نمونه از خانه های این شهر صورت گرفته است. ابزارهای گردآوری اطلاعات مطالعات کتابخانه ای و برداشت های میدانی است که به صورت جدول و نمودار مورد تحلیل و بحث قرار می گیرد. نتایج نشان می دهد مساحت فضای باز (حیاط) در بازه بین ۴۸.۷۵ تا ۸۰۵.۲۶ متغیر است؛ مساحت کل فضاهای نیمه باز در خانه ها در بازه ۲۵.۲۷ تا ۳۴۶.۴۱ قرار دارد. حیاط ها به دو گونه مستطیل و مربع در خانه های بندر کنگ وجود دارد ۱۱.۷۶ درصد خانه ها به شکل مربع و حیاط در ۸۸.۲۳ درصد آن ها مستطیل است. کمترین مساحت فضای نیمه باز از ۱۱.۳ تا ۳۴.۲ که بیشترین آن است ادامه می یابد. هر یک از ایوان های نام برده در جهت های متفاوتی از بناها قرار دارد، اکثر خانه ها دارای فضای نیمه باز در شمال بنا هستند و کمترین درصد فراوانی مربوط به جبهه جنوب بناها است. عمق متوسط ایوان ها در این خانه ها را بین ۲ تا ۴ متغیر است و طول ایوان ها عموما به اندازه طول و عرض حیاط است.

کلیدواژه ها:

حیاط مرکزی ، ایوان ، فضای باز ، فضای نیمه باز ، معماری بومی ، بندر کنگ.