چالشهای دامداری سنتی در سامان های عرفی مرتعی

اساس دامداری در جامعه روستایی و عشایری، به شیوه سنتی و بهره برداری از مراتع، بناشرده است. دامداری سنتی، وابستگی شدیدی به علوفه مراتع دارد و برای حفظ، احیاء و توسعه مراتع، فاقد برنامه لازم می باشد. بر اساس آخرین آمار دفتر مرتع سازمان جنگلها و مراتع کشور، سطح مراتع کشور ۸/۸۴ نزدیک به یک میلیون هکتار و ۲۲ هزار خرانوار مرتع دار در ۴۴ هزار و ۰۲ سامان عرفی شناسایی شده اند و ۳۸۱ هزار فقره پروانه چرا در اختیار آنها قرار داده شده است. وابستگی معیشت یک میلیون و ۲۲ هزار مرتع دار و تامین بیش از ۴۲ درصد گوسفند قرمز مورد نیاز کشور ضروری و جریان یراق اجرایی در راستای بهبود نظام بهره برداری دامداری سنتی و مشارکت مرتع داران در مدیریت مراتع کشور را لازم می داند. هزینه های حاصل از دامداری سنتی شامل چهار قسمت عمده هزینه های تامین خوراک دام، کارگری و چوپانی، دارو و دامپزشکی و اجاره مرتع و پشت چراه اراضی در اوایل فصل بهار و اواخر فصل تابستان می باشد. درآمد بهره برداران سامانه های عرفی مراتع از محل فروش دام زنده، فروش محصولات لبنی و فروش پشم و مو و کود دامی می باشد. اکثر کارشناسان بر این عقیده هستند که دامداری سنتی در ایران توجیه اقتصادی ندارد. یکی از عواملی که باعث رکود دامداری های سنتی شده، کاهش عملکرد تولید علوفه مراتع در اثر خشکسالی های مکرر و چرای بیش از ظرفین است. علیرغم بالا بودن تعداد دام در دامداری سنتی، ایران نرو پرور دام بره دلایلی از جمله؛ عدم اصلاح نژاد دام ها، نبود جایگاه مناسب برای نگهداری دام، بالا بودن بار میکروبی شیر تولیدی، عدم رعایت دامداران از اصول علمی تغذیه و در نتیجه کاهش تولیدات دامی، وجود بیماری های مشترک و واگیر دامی به دلیل عدم رعایت اصول بهداشتی در مقایسه با دامداری های صنعتی از بهره وری کمتری برخوردار می باشند. بررسی ها نشان می دهد اندازه اراضی مرتعی واگذار شده در بیشتر طرح های مرتعداری، بخصوص مراتع ییلاقی، پراکنده تر از حد مطلوب اقتصادی است؛ بنابراین توصیه می شود ضمن تجدید نظر در شرح خدمات طرح های مرتعداری رایج، به هنگام ممیزی مراتع و صدور پروانه چرا، به اندازه مطلوب هر خانوار و حداقل مساحت مرتع مورد نیاز هر یک از خانوارهای مرتعدار جهت استفاده چندمنظوره از مرتع و به ویژه استفاده چرایی، توجه خاصی داشته باشند. بنابراین اولویت دفتر امور مراتع، باید تهیه طرح های مرتعداری اقتصادی یا طرح های مرتعداری با وسعت زیاد باشد. تا زمانیکه هزینه های مرتعداری ارزان نشود، همچنین نتوانیم مرتعداران را توانمند کنیم و رفاه آنان را بالا ببریم؛ شاهد تخریب مراتع خواهیم بود. بنابراین ارزان کردن مرتعداری، توانمند کردن مرتعداران و برآوردن رفاه آنان، سه پیش شرط اساسی برای جلوگیری از تخریب مراتع و بهره برداری اقتصادی می باشد.

کلیدواژه ها:

طرحهای مرتعداری ، ممیزی مراتع ، هزینه های دامداری ، حداقل اندازه اقتصادی مرتع