تحلیل خط مشی مدیریت پسماندهای شهری: مروری بر قانون مدیریت پسماندها و آیین نامه اجرایی آن

این پژوهش، تحلیلی انتقادی از خط مشی مدیریت پسماند شهری در ایران ارائه می دهد. چالش فزاینده مدیریت پسماند، ناشی از شهرنشینی سریع، صنعتی شدن و رشد جمعیت، منجر به پیامدهای وخیم محیط زیستی از جمله آلودگی آب و هوا و خسارات اقتصادی قابل توجه شده است. پراکندگی رویکردها و ضعف در اجرای یکپارچه قوانین، مانع اساسی نیل به مدیریت پایدار پسماند شده و ضرورت بازنگری عمیق خط مشی های موجود را ایجاب می کند. مقاله حاضر با اتخاذ روش شناسی تحلیل خط مشی عمومی و با تمرکز بر دو الگوی نظری «مدل گروهی» و «مدل تعادل گسسته»، به واکاوی قانون مدیریت پسماندها (مصوب ۳۸۳۱) و آیین نامه اجرایی آن می پردازد. یافته ها از منظر مدل گروهی نشان می دهد که خط مشی فعلی، ماحصل تعامل و چانه زنی میان گروه های متعدد ذینفع (دولتی، شهرداری ها، خصوصی، مردم نهاد و بخش غیررسمی) با منافع متعارض و قدرت نامتوازن است که به ضعف اجرا، عدم شفافیت و نادیده انگاشتن ابعاد اجتماعی انجامیده است. از دیدگاه مدل تعادل گسسته، مشخص می شود که خط مشی گذاری، دوره های طوالنی ثبات را تجربه کرده که با تغییرات ناگهانی ناشی از بحران ها گسسته شده؛ اما عقالنیت محدود سیاست گذاران، انحصارهای سیاستی و کمبود زیرساخت ها، مانع تغییرات بنیادین و پایدار شده است. هر دو مدل، بر ضعف های ساختاری نظیر تعدد نهادهای تصمیم گیر، فقدان هماهنگی بین بخشی و ضمانت های اجرایی تاکید دارند. در نهایت، این تحلیل موید آن است که برای بهبود وضعیت و دستیابی به اهداف مدیریت پایدار پسماند، حرکت به سمت ایجاد یک نظام یکپارچه ملی محیط زیست، تقویت سازوکارهای نظارتی، افزایش شفافیت، توجه به توازن قدرت میان ذینفعان و بهره گیری همزمان از ابزارهای قانونی، اقتصادی و فرهنگی امری ضروری است.

کلیدواژه ها:

خط مشی مدیریت پسماندها ، مدیریت پسماندها ، تحلیل خط اجرایی ، مدل گروهی ، مدل تعادل گسسته