تاثیر پدیده فرونشست زمین بر حکمرانی یکپارچه شهر یزد

پدیده فرونشست زمین در سالهای اخیر به عنوان یکی از مخاطرات جدی محیطی و ژئوتکنیکی در سطح جهان شناخته شده است و در کشور ایران، به ویژه در مناطق مرکزی همچون دشت یزد، با شدت نگرانکننده ای در حال گسترش می باشد. این دشت به عنوان اصلی ترین آبخوان شیرین شهر یزد، میزبان بیشترین تراکم جمعیتی، فعالیتهای کشاورزی، صنعتی و شهری بوده و طی دهه های اخیر تحت تاثیر برداشت بی رویه و غیراصولی از منابع آب زیرزمینی، دچار افت شدید سطح ایستابی و تخلیه مخزن آبرفتی شده است. این روند منجر به افزایش نرخ فرونشست زمین و بروز خسارت های گسترده در زیرساخت های شهری، سامانه های حمل و نقل، بناهای تاریخی و حوزه های اقتصادی و اجتماعی شهر یزد گردیده است. در این پژوهش، با رویکرد تلفیقی میان داده های فنی و سیاستگذاری شهری، و با بهره گیری از شاخص هایی نظیر افت سطح آب، بارهیدرولیکی و فشار بین ذره ای در زون های اشباع و غیراشباع، مناطقی با پتانسیل باالی فرونشست در دشت یزد شناسایی شده اند. محاسبه اختلاف فشار بین ذره ای بر اساس فشار کل و فشار هیدرولیکی در بازه های زمانی مختلف و در اعماق متغیر، امکان مدل سازی و پیش بینی رفتار ژئومکانیکی آبخوان را فراهم کرده است. نتایج حاکی از آن است که تداوم روند فعلی بهره برداری، در غیاب حکمرانی یکپارچه و هماهنگ میان نهادهای ذیربط، منجر به تسریع در تخریب زیرساخت ها و کاهش تاب آوری شهری خواهد شد. بنابراین، اتخاذ سیاست های مبتنی بر حکمرانی یکپارچه شهری شامل هماهنگی نهادی، مدیریت مشارکتی منابع، پایش مستمر آبخوان، استفاده از فناوری های هوشمند در کنترل برداشت، و تدوین طرح های تعادل بخشی مبتنی بر داده، امری ضروری برای کنترل و کاهش اثرات پدیده فرونشست در این منطقه حیاتی می باشد.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، آب زیرزمینی ، آبخوان ، حکمرانی یکپارچه شهری