ارائه ی الگوی مفهومی آسیب های فرایند انتخاب رشته تحصیلی ورود به دانشگاه: یک مطالعه ی داده بنیاد

مقدمه: انتخاب رشته تحصیلی از مهمترین تصمیم­های آموزشی داوطلبان کنکور سراسری است که می­تواند تاثیرات قابل توجهی بر آینده تحصیلی و شغلی آنها داشته باشد. شواهد و مستندات حاکی از وجود مسائل و مشکلات اساسی در این فرایند است. این پژوهش با هدف ارائه الگوی مفهومی آسیب­های فرایند انتخاب رشته تحصیلی ورود به دانشگاه انجام شد. روش کار: این مطالعه به شیوه کیفی و با استفاده از روش نظریه داده بنیاد انجام شد. ۱۸ نفر از متخصصان و صاحبنظران حوزه مشاوره تحصیلی و انتخاب رشته با استفاده از نمونه­گیری هدفمند و مصاحبه­ نیمه­ساختاریافته و بر اساس ملاک­های ورود به پژوهش تا حد اشباع مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج: بر اساس تحلیل داده­ها، الگوی آسیب­های تحصیلی فرایند انتخاب رشته تحصیلی ورود به دانشگاه تعیین شد. در این الگو، ارزش­های آسیب­رسان و باورهای محدودکننده، به عنوان مقوله­ محوری انتخاب شد. شرایط علی عبارت بودند از: مشکلات علاقه و رغبت، ادراک نادرست از توانمندی و استعداد، تعاملات معیوب در خانواده، انگیزش نابسنده و تداخل نیازها. پنج مقوله اصلی، ابهام شرایط شغلی و آینده اشتغال، مشکلات فرهنگی- ساختاری، نظام آموزشی معیوب، خلا قانون­گذاری و ضعف سیستم نظارتی و عدم توازن در جایگاه اجتماعی رشته­ ها به عنوان شرایط زمینه­ای و مولفه­های نقص و کمبود اطلاعات و منابع آگاهی و موانع و محدودیت­های ناشی از مدارس به عنوان عامل مداخله گر انتخاب شدند. نتیجه گیری: یافته­های پژوهش، حاکی از این است که عوامل متعددی در ایجاد و ادامه­ی آسیب­های فرایند انتخاب رشته تحصیلی داوطلبان نقش قابل توجهی دارند.  این آسیب­ها اغلب در حیطه­ی فردی و روانشناختی نمود پیدا می­کند، اما عواملی مانند وضعیت فرهنگی- اجتماعی جامعه، نظام آموزشی معیوب و ساختار خانواده­ها می ­تواند مسیر صحیح انتخاب رشته تحصیلی را با چالش­های اساسی مواجه کند.

کلیدواژه ها:

Conceptual Model ، Choosing Major Process ، Harms of Choosing Major ، Higher Education ، Grounded Theory ، الگوی مفهومی فرایند انتخاب رشته ، آسیب انتخاب رشته ، داوطلبان آزمون سراسری ، داده بنیاد