سازو کار بهره گیری فقه از سایر دانش ها در شناخت موضوعات تخصصی

اجتهاد، عملیاتی مرکب از شناخت موضوع و استنباط حکم و شناخت موضوع مقدم بر استنباط حکم است. بخش گسترد ه ای از موضوعاتی که احکام فقهی به آنها تعلق می گیرد، عرفی صرف اند که شناخت آنها به عهده فقیه نیست و خود مکلف باید آنها را تشخیص دهد اما به دلیل پیچیدگی برخی از موضوعات و تخصصی بودن آنها، برای مکلف مقدور نیست. این مقاله با توجه به گسترش روز افزون موضوعات تخصصی و مستحدثه، با اشاره به ضرورت بهره گیری از سایر دانش ها، سازوکار بهره گیری از سایر دانش ها را در شناخت این دسته از موضوعات تبیین و فرایند آن را به روش تحلیل کیفی از نوع تبارشناسی ترسیم کرده است. این فرایند دو مرحله ای است: مرحله اول، اخذ اطلاعات سایر دانش ها که گام های آن عبارتند از: ۱. تعیین نوع موضوع از نظر میزان تصرفات شارع، ۲. کشف و تعیین عناوین و جنبه های فقهی مرتبط با علوم، ۳. تعیین دانش های مرتبط با موضوع مورد نظر، ۴. رجوع به متخصصان دانش مرتبط با موضوعات و ۵. جمع آوری اطلاعات موثر در جنبه های فقهی مرتبط با موضوع. مرحله دوم، تحلیل اطلاعات و صدور فتوا که گام های آن عبارتند از: ۱. تحلیل فقهی اطلاعات به دست آمده از سایر علوم، ۲. تعیین راهکارهای برون رفت از موانع شناختی، ۳. جمع بندی نهایی اطلاعات به دست آمده از سایر علوم، ۴. ایجاد پیوند بین نتیجه نهایی و ابعاد و عناوین فقهی و ۵. عملیات اجتهاد و صدور فتوا درباره موضوع مورد نظر.

کلیدواژه ها:

موضوعات تخصصی ، موضوع شناسی ، شناخت موضوع ،   تعیین موضوع ، موضوعات احکام